Kambiyo senedine dayalı uyuşmazlıklarda taraflar genellikle senedin içeriğini tartışmaya hazırdır; süreç ise çoğunlukla ondan önceki bir aşamada, dava şartı arabuluculuk ve süre yönetimi basamağında tıkanır. Bu rehber 6102 sayılı TTK ve TBK ekseninde, çek–senet dosyalarında usul takviminin nasıl kurulacağını ve usule aykırı işlemin hangi noktalarda ortaya çıktığını ele alır.
Hangi Talep Dava Şartına Tabi, Hangisi Değil
Ticari davalarda konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından arabuluculuk dava şartıdır. Buna karşılık kambiyo senetlerine mahsus takip yolunda icra mahkemesine yapılan itirazın kaldırılması ve şikâyet başvuruları farklı bir usul rejimindedir. Talebin bu iki kümeden hangisine düştüğü baştan belirlenmezse, doğru dilekçe yanlış mercie sunulmuş olur.
Senedin Kendi Süreleri Kimseyi Beklemez
Çekte ibraz süreleri, ibraz edilmeme hâlinde başvuru hakkının akıbeti ve senetlerde protesto ile ihbar yükümlülükleri, uyuşmazlığın esasından bağımsız işleyen teknik sürelerdir. Bu süreler kaçırıldığında borç ortadan kalkmasa bile kambiyo hukukundan doğan başvuru hakkı zayıflar ve alacaklı, temel ilişkiye dayanmak zorunda kalır. Bu da ispat yükünü tamamen değiştirir.
Zaman Çizelgesine Yazılması Gerekenler
- Keşide ve düzenleme tarihi
- İbraz veya vade tarihi
- Karşılıksızlık işleminin yapıldığı tarih
- Ciro zincirindeki devir tarihleri
- İhtarname keşide ve tebliğ tarihleri
Usule Aykırı İşlemin Doğduğu Kritik Noktalar
Ticari dosyalarda en sık karşılaşılan usul sorunu, arabuluculuk sürecinin şirket tüzel kişiliği yerine yetkilisi adına yürütülmesidir. Benzer şekilde, cirantalar aleyhine de talepte bulunulacaksa arabuluculuk aşamasında onların da taraf gösterilmesi gerekir; aksi hâlde dava şartı yalnızca bir borçlu yönünden karşılanmış olur. Ticari defterlerin delil olarak ileri sürüleceği dosyalarda ise defterlerin usulüne uygun tutulup tasdik edilmiş olması, delilin değerini doğrudan belirler.
Uygulanabilir Usul Planı
- Senedin fotokopisi değil aslı üzerinden şekil şartları denetlenir.
- Borçlu, ciranta ve avalist ayrımı yapılarak taraf listesi çıkarılır.
- Talebin dava şartına tabi olup olmadığı belirlenip başvuru mercii seçilir.
- İhtar, ibraz ve takip tarihleri tek takvimde birleştirilir.
- Temel ilişkiye dayanmak gerekirse sözleşme ve cari hesap kayıtları yedek delil olarak hazırlanır.
Son Söz
Çek ve senet dosyalarında usul, esasın önünde yürür; senedin geçerliliğine ilişkin en güçlü itiraz bile süresinde ve doğru mercie ileri sürülmediğinde dinlenmez. Bu metin genel çerçeve sunar, somut senedin şekli ve taraflar arasındaki ticari ilişki farklı sonuçlar doğurabileceğinden dosyaya özgü bir inceleme yapılması önerilir.