Ticari ilişkilerde sözleşmeye konulan tahkim şartı ile kambiyo senetlerinin kendine özgü takip rejimi bir araya geldiğinde, alacaklının hangi yolu izleyeceği tartışmalı hale gelir. TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun çerçevesinde yürüyen bu tabloda yanlış yol seçimi, alacağın esasına ilişkin hiçbir tartışmaya girilmeden zaman ve masraf kaybına yol açar. Aşağıda tahkim şartının çek ve senet uyuşmazlıklarındaki etkisi ele alınmaktadır.
Tahkim Şartı Kambiyo Takibini Engeller mi
Temel sözleşmede tahkim şartı bulunması, o ilişkiden doğan uyuşmazlıkların hakem önüne götürülmesini gerektirir. Ancak kambiyo senedi, düzenlendiği andan itibaren temel ilişkiden bağımsız bir borç ilişkisi doğurur. Bu ayrım nedeniyle senede dayalı takip ile sözleşmeye dayalı talep aynı sonucu vermeyebilir. Uygulamadaki asıl soru, tahkim şartının kapsamının yalnızca sözleşmesel talepleri mi, yoksa o ilişki çerçevesinde verilen senetleri de mi içerdiğidir. Şart metninin lafzı bu noktada belirleyici olur; kapsamı geniş yazılmış bir tahkim şartı, senede dayalı talepleri de içine alacak biçimde yorumlanabilir.
Tahkim Şartı Yazılırken Gözden Kaçan Noktalar
- Şartın hangi uyuşmazlıkları kapsadığının açıkça sayılmaması.
- Hakem sayısı, seçim usulü ve tahkim yerinin belirsiz bırakılması.
- Uygulanacak usul kurallarının ve dilin gösterilmemesi.
- Teminat ve ihtiyati tedbir taleplerinin hangi mercide ileri sürüleceğinin düzenlenmemesi.
- Senet ve teminat ilişkilerinin şartın dışında mı içinde mi olduğunun belirtilmemesi.
İtirazın Zamanında ve Doğru Mercide İleri Sürülmesi
Tahkim itirazı, karşı tarafın davaya cevap aşamasında ileri sürmesi gereken bir usul itirazıdır; sessiz kalınıp esasa cevap verildiğinde bu imkan büyük ölçüde tükenir. Aynı şekilde kambiyo takibinde imzaya ve borca itirazın süresi kısadır ve icra mahkemesine yapılır. İki farklı rejimin süreleri birbirine karıştırıldığında, tahkim itirazı doğru olsa bile geç kalınmış olur. Bu nedenle takip veya dava evrakı elinize ulaştığında ilk yapılacak iş, hangi mercide hangi sürenin işlediğini yazılı olarak tespit etmektir.
Senedin Şekil Şartları: Sessiz Kalan Savunma
Kambiyo senetlerinin geçerliliği sıkı şekil şartlarına bağlıdır. Keşide tarihi, bedel, lehtar, imza ve senet metninde yer alması gereken ibarelerdeki eksiklikler senedin niteliğini değiştirebilir. Nitelik değişikliği, alacaklının kambiyo takibi imkanını ortadan kaldırırken borçlu açısından tahkim tartışmasını yeniden gündeme getirir. Bu nedenle senedin aslı, arka yüzündeki cirolar ve varsa teminat kaydı ayrıntılı incelenmelidir.
Hakem Kararından Sonrası
Hakem kararının uygulanabilmesi için icra edilebilirlik yönünden gerekli aşamanın tamamlanması gerekir. Bu aşama atlanarak doğrudan icra takibine geçilmesi, takibin iptaliyle sonuçlanabilir. Kararın iptali için başvurulacak sebepler ise sınırlıdır ve süreye tabidir; esasa ilişkin memnuniyetsizlik tek başına iptal sebebi oluşturmaz.
Bu içerik genel bir çerçeve sunar; sözleşmenizdeki tahkim şartının metni ve senedinizin durumu izlenecek yolu değiştirir. Adım atmadan önce belgelerinizi hukuki incelemeye tabi tutmanız uygun olur.