Kambiyo senetlerine dayalı takiplerde süreler, olağan takiplere göre belirgin biçimde kısadır. Buna bir de tarafların önceden yaptığı delil sözleşmesi eklendiğinde, borçlunun savunma alanı daha da daralabilir. Bu rehber, Türk Ticaret Kanunu ve İcra ve İflas Kanunu ekseninde çek-senet uyuşmazlıklarında usul planını ele alır.
Kambiyo Takibinde İtiraz Süresi
Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolunda ödeme emrine itiraz süresi, olağan ilamsız takipteki süreden daha kısadır ve itiraz icra dairesine değil icra mahkemesine yapılır. Ayrıca itiraz, kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz; durdurma için mahkemeden ayrıca karar alınması gerekir. Bu iki özellik birlikte düşünüldüğünde, ödeme emrinin tebliğ edildiği gün harekete geçilmesi zorunlu hâle gelir.
Tebligat Gecikmesinin Somut Etkisi
- Ticari adrese yapılan tebligatın yetkiliye ulaşmaması
- Şirket adres değişikliğinin ticaret siciline işlenmemiş olması
- Kayıtlı elektronik posta kutusunun düzenli izlenmemesi
- Tebliğ tarihinin yanlış hesaplanarak itirazın bir gün geç yapılması
Bu hâllerde usulsüz tebligat şikâyeti gündeme gelir; ancak şikâyet de öğrenmeden itibaren belirli bir süre içinde yapılmalıdır. Zarfın ve mazbatanın saklanması bu nedenle önemlidir.
Delil Sözleşmesinin Sınırları
Taraflar, uyuşmazlığın belirli delillerle ispat edilmesini kararlaştırabilir. Ancak bu sözleşme her durumda mutlak değildir: kesin delille ispat zorunluluğu getiren bir anlaşma, tarafın hakkını aramasını fiilen imkânsız kılacak nitelikteyse tartışmaya açılabilir. Ayrıca senedin sahteliği iddiası gibi kamu düzenine yaklaşan iddialar bakımından sözleşmenin etkisi sınırlıdır. Sözleşmenin kapsamı, hangi vakıalar için hangi delillerin kabul edildiği yönünden kelime kelime okunmalıdır.
İmza İtirazı ve Bilirkişi Takvimi
- İmzanın borçluya ait olmadığı iddiası ödeme emrine itirazda açıkça belirtilir.
- Karşılaştırmaya esas alınacak imza örnekleri önceden derlenir.
- Bilirkişi incelemesi için gereken süre, takibin ilerleyişiyle birlikte planlanır.
- İnceleme sonucu aleyhe çıkarsa doğabilecek yaptırımlar önceden değerlendirilir.
Menfi Tespit ve İhtiyati Tedbir
Borçlu olunmadığı iddiası varsa menfi tespit davası açılabilir. Bu dava tek başına takibi durdurmadığından, teminat karşılığı tedbir talebinin dava dilekçesinde gerekçeli biçimde yer alması gerekir. Senedin teminat amacıyla verildiği iddiası ileri sürülüyorsa, bunu destekleyen sözleşme ve yazışmaların dava açılmadan önce derlenmiş olması, tedbir talebinin değerlendirilmesini kolaylaştırır. 6102 sayılı Kanun kapsamında şirket yetkilisinin imza yetkisine ilişkin tartışmalar varsa sicil kayıtları da dosyaya eklenmelidir.
Yukarıdaki çerçeve geneldir; senedin türü, taraflar arasındaki temel ilişki ve takibin aşaması izlenecek yolu değiştirir. Süreler çok kısa olduğundan ödeme emri eline ulaşan kişinin aynı hafta içinde hukuki destek alması önem taşır.