Kambiyo senetlerine dayalı uyuşmazlıklarda geç kalınan bir gün, çoğu zaman kaybedilen bir teminattır. Çek ve senet dosyalarında ihtiyati tedbir ile ihtiyati haciz arasındaki tercih, TTK ve TBK hükümleri ile 6102 sayılı kanunun kambiyo düzenlemeleri çerçevesinde yapılır. Bu rehber, tedbir talebinin doğru anda ve doğru içerikle sunulması üzerine kuruludur.
Tedbir mi, İhtiyati Haciz mi?
İlk ayrım, korunmak istenen menfaatin niteliğinde yatar. Para alacağının tahsilini güvence altına almak isteyen tarafın yolu ihtiyati hacizdir; senedin ciro edilmesini, ibrazını veya bir hakkın kullanılmasını engellemek isteyen tarafın yolu ise ihtiyati tedbirdir. Bu tercih yanlış yapıldığında talep reddedilir ve kaybedilen süre içinde borçlu malvarlığını elden çıkarabilir.
Talebin İçeriğini Güçlendiren Unsurlar
- Senet aslının ibrazı ve fotokopi ile yetinilmemesi
- Keşide, vade ve ibraz tarihlerini gösteren kronoloji
- Ciro zincirinin kesintisiz biçimde gösterilmesi
- Alacağın yaklaşık ispatına hizmet eden ticari defter kayıtları
- Teminat miktarına ilişkin somut gerekçe
Tebligat Gecikmesinin Yarattığı Kırılma
Kambiyo takiplerinde ödeme emrinin tebliği, imzaya ve borca itiraz sürelerini birlikte başlatır. Şirket adresine yapılan tebligatın yetkisiz bir çalışana teslim edilmesi veya ticaret sicilindeki adresin güncellenmemiş olması, borçlunun dosyadan ancak banka hesabına konulan blokeyle haberdar olmasına yol açar. Bu noktada iki ayrı savunma hattı kurulur: tebligatın usulsüzlüğü nedeniyle sürenin işlememesi ve senedin esasına ilişkin itirazlar. İkisi karıştırıldığında merci tercihinde hata yapılması kaçınılmaz olur.
Karar Sonrası Kritik Adımlar
İhtiyati tedbir veya haciz kararı alınması sürecin sonu değil başlangıcıdır. Kararın uygulanması için kanunda öngörülen kısa süre içinde infaz talep edilmeli, ardından esas hakkındaki dava veya takip yine süresinde başlatılmalıdır. Aksi halde karar kendiliğinden hükümsüz kalır ve alınan teminat geri istenebilir. Bu üç adımın her biri ayrı bir kontrol noktası olarak takvime işlenmelidir.
Karşı Tarafın Elindeki Araçlar
Tedbire muhatap olan taraf da pasif değildir. Karara itiraz, teminat karşılığında tedbirin kaldırılması ve haksız tedbir nedeniyle tazminat talebi gündeme gelebilir. Bu nedenle talep eden tarafın, teminat tutarını ve tedbirin kapsamını ölçülü kurgulaması kendi riskini de azaltır.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel bilgi paylaşımıdır. Senedin türü, tarafların tacir sıfatı ve alacağın dayanağı değiştikçe izlenecek yol da değişir; ticari nitelikli dosyalarda adım atmadan önce hukuki görüş alınması önerilir.