Ticari ilişkilerde sözleşmeye konulan tahkim şartı, uyuşmazlık çıktığında çoğu zaman gözden kaçar; taraf doğrudan icra takibine ya da mahkemeye yönelir. Çek ve senede dayanan alacaklarda ise bu tercih, hem yetki hem de zamanaşımı bakımından sonuç doğurur. Aşağıda TTK, 6102 ve TBK ekseninde tahkim şartının kambiyo senetleriyle ilişkisi ele alınmaktadır.
Senedin Kendisi ile Temel İlişkiyi Ayırmak
Kambiyo senedi, düzenlendiği temel ilişkiden soyutlanmış bir belgedir. Tahkim şartı ise genellikle temel ilişkiyi kuran sözleşmede yer alır. Bu ayrım, uyuşmazlığın hangi yolda görüleceğini belirleyen ilk sorudur: talep senedin kendisine mi, yoksa senedin dayandığı satım, hizmet ya da bayilik ilişkisine mi dayanmaktadır? Senet üzerinde tahkim kaydı bulunmaması, temel ilişkiye dair uyuşmazlıkta tahkim şartının etkisiz olduğu anlamına gelmez.
Tahkim Şartı Varken Takibe Girişmek
Tahkim şartının varlığı, kambiyo senedine dayalı icra takibinin yapılamayacağı sonucunu doğurmaz; ancak karşı taraf yetki itirazını gündeme getirebilir. Bu nedenle takip başlatmadan önce sözleşmenin ilgili maddesi okunmalı, şartın kapsamına hangi uyuşmazlıkların girdiği tespit edilmelidir. Şart geniş yazılmışsa, temel ilişkiye dair savunmalar tahkim alanına kayabilir.
Sözleşmedeki Tahkim Kaydında Kontrol Listesi
- Şartın yazılı olması ve tarafların iradesini açıkça yansıtması
- Kapsamın hangi uyuşmazlıkları içerdiği
- Hakem sayısı ve seçim usulü
- Tahkim yeri, dil ve uygulanacak usul kuralları
- Bildirimlerin hangi adres ve kanaldan yapılacağı
Bildirimlerin Ulaşmaması ve Süre Riski
Tahkim sürecinde bildirimlerin sözleşmede gösterilen adrese yapılması esastır. Adres değişikliği bildirilmemişse, tarafın süreçten haberdar olmaması riski doğar ve savunma hakkının kullanılamaması sonradan ciddi bir tartışma konusu hâline gelir. Bu nedenle sözleşmedeki bildirim maddesi, uyuşmazlık çıkmadan önce güncellenmesi gereken bir hükümdür. Gelen bildirimlerin tarihleri tek bir kayıt üzerinden izlenmelidir.
Zamanaşımını Kesen İşlemleri Gözden Kaçırmamak
- Senedin türüne göre işleyen zamanaşımı süresi belirlenir.
- Süreyi kesen ve durduran işlemler tarihleriyle listelenir.
- Tahkime başvuru talebinin ilgili tarafa ulaştığı an kaydedilir.
- Paralel yürüyen icra takibi varsa iki dosyanın tarihleri eşleştirilir.
- Hakem kararı sonrası iptal davası için öngörülen süre baştan takvime işlenir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşme metni, senedin niteliği ve tarafların sıfatı izlenecek yolu değiştirebileceğinden, tahkim şartı içeren dosyalarda adım atmadan önce hukuki değerlendirme alınması önerilir.