Bir ticari sözleşmede tahkim şartı bulunması, uyuşmazlığın kendiliğinden hızlı çözüleceği anlamına gelmez. TTK ve 6102 sayılı Kanun'un ticari hükümleri ile TBK'nın sözleşme hukuku kuralları uygulanmaya devam ederken, usul bakımından devreye tahkim düzeni girer. Bu geçiş doğru yönetilmezse taraf, hem devlet yargısında hem tahkimde zaman kaybedebilir.
Tahkim Şartının Geçerliliğini Baştan Denetlemek
Süreç başlamadan önce yanıtlanması gereken sorular şunlardır: tahkim şartı yazılı mı, kapsamı bu uyuşmazlığı içeriyor mu, kurumsal tahkim mi ad hoc tahkim mi öngörülmüş, hakem sayısı ve seçim usulü belirlenmiş mi, tahkim yeri ve uygulanacak hukuk açıkça yazılmış mı? Belirsiz veya çelişkili kaleme alınmış tahkim şartları — örneğin hem tahkimi hem belirli bir mahkemeyi yetkili gösteren maddeler — uyuşmazlığın esasına girilmeden uzun bir yetki tartışması doğurur.
Devlet Yargısı ile Tahkim Arasındaki Sınır
Tahkim şartı bulunmasına rağmen mahkemede dava açılırsa, karşı taraf tahkim itirazını ilk itiraz olarak ve süresinde ileri sürmelidir; bu itiraz zamanında yapılmazsa mahkemenin yetkisi tartışmaya kapanabilir. Buna karşılık ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz gibi geçici hukuki korumaların mahkemeden istenmesi, kural olarak tahkim şartından vazgeçildiği anlamına gelmez. Bu ayrımı bilmeden atılan bir adım, tüm usul stratejisini bozabilir.
Süreci Adım Adım Kurmak
- Sözleşmedeki tahkim şartı ve varsa çok aşamalı çözüm maddesi (görüşme, uzlaşma) okunur.
- Ön aşama şart koşulmuşsa, tahkime gitmeden önce bu aşama belgelenerek tamamlanır.
- Tahkim talebi hazırlanır; talep, uyuşmazlığın kapsamını baştan doğru çizmelidir.
- Hakem seçimi için sözleşmede öngörülen süreler takvime işlenir.
- Delil sunum takvimi ve duruşma planı hakem heyetiyle birlikte belirlenir.
- Kararın verilmesi için öngörülen süre ve uzatma imkânı ayrıca izlenir.
Bildirimlerin Ulaşmaması Riski
Tahkimde bildirimler çoğu zaman sözleşmede yazılı adreslere ve elektronik kanallara yapılır. Şirketin adres değişikliğini karşı tarafa bildirmemesi, sözleşmedeki iletişim maddesinin güncellenmemesi ya da bildirimlerin artık kullanılmayan bir e-posta adresine gönderilmesi, tarafın sürece hiç katılamamasına yol açabilir. Bu durum yalnızca savunma kaybı değil, sonradan kararın iptali tartışmasının da kaynağıdır. Sözleşmenin bildirim maddesi bu nedenle imza aşamasında ciddiye alınmalıdır.
Karar Sonrası: İptal ve İcra Aşaması
Hakem kararına karşı öngörülen yol, klasik anlamda bir istinaf incelemesi değil, sınırlı sebeplere dayalı iptal davasıdır. Esasa ilişkin memnuniyetsizlik tek başına iptal sebebi oluşturmaz; sebepler ağırlıklı olarak usule, tahkim şartının geçerliliğine ve hukuka aykırılığa ilişkindir. İptal davası için öngörülen süre kısadır ve kararın tebliğinden itibaren işler. Kararın icrası ise ayrı bir aşamadır ve yabancı unsurlu tahkimde tanıma-tenfiz süreci gündeme gelir.
Tahkim, doğru kurgulandığında hızlı ve ihtisaslı bir çözüm sunar; hatalı kaleme alınmış bir maddeyle ise süreci uzatır. Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; sözleşmenizdeki tahkim şartını işletmeden önce metnin bir hukukçu tarafından incelenmesi yerinde olur.