Çek ve senede dayalı alacaklarda alacaklıyı en çok yoran konu, hangi yolun daha hızlı sonuç vereceğidir. 6102 sayılı TTK, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat talepleri için dava öncesi arabuluculuğu dava şartı hâline getirmiştir; buna karşılık kambiyo senedine dayalı icra takibi bir dava değildir ve bu şarta tabi değildir. Bu rehber, ayrımı ve belge hazırlığını ele alır.
Takip mi, Dava mı? Karar Kriterleri
- Senet kambiyo senedi niteliğini taşıyorsa takip yolu genellikle daha hızlıdır
- Senette zorunlu unsurlarda eksiklik varsa takip itirazla sarsılabilir, bu hâlde alacağın kaynağına dayalı dava gündeme gelir
- Karşı tarafın ödeme gücü tartışmalıysa ihtiyati haciz talebi öne alınmalıdır
- Ticari ilişkinin devamı önemliyse arabuluculuk fiilen çözüm üretebilir
Senedin Şekil Denetimi
Bono ve poliçede kanunun aradığı unsurların tam olması, çekte ise ibraz süresi ve karşılıksız işlemi kaydı belirleyicidir. Tarih alanının sonradan doldurulduğu, tutarın yazı ile rakam arasında çeliştiği veya keşide yerinin bulunmadığı senetlerde tartışma doğrudan şekil şartına kayar. Bu nedenle takip öncesi senedin ön ve arka yüzünün, cirolar dâhil, ayrıntılı incelenmesi gerekir.
Tebligat Gecikmesi ve Kaybedilen Beş Günlük Pencere
Kambiyo senetlerine özgü takipte itiraz ve şikâyet süreleri, genel takibe göre daha kısadır ve icra mahkemesine yapılır. Ödeme emri eski iş adresine ya da şirketin kayıtlı ancak fiilen kullanılmayan adresine tebliğ edildiğinde borçlu bu pencereyi tamamen kaçırabilir; alacaklı tarafta ise tebligatın usulsüzlüğü sonradan takibi sakatlayabilir. Her iki taraf için de tebliğ tarihinin ve tebliğ şeklinin dosyada net biçimde belgelenmesi, sonraki tüm itirazların dayanağıdır.
Alacağın Kaynağını Gösteren Yan Belgeler
Senet bedelinin dayanağı tartışmaya açıldığında, arka plandaki ticari ilişkiyi gösteren belgeler devreye girer: sipariş formları, faturalar, teslim ve irsaliye kayıtları, cari hesap mutabakatı ve yazışmalar. Teminat senedi savunmasına karşı en etkili yanıt, senedin düzenlendiği tarihteki edim ilişkisini belgelemektir.
Şirket Yetkilisi ve İmza Tartışması
Şirket adına düzenlenen senetlerde temsil yetkisi ve kaşe–imza uyumu ayrı bir inceleme başlığıdır. İmzanın şirketi bağlayıp bağlamadığı, ticaret sicil kayıtları ve imza sirküleri ile birlikte değerlendirilir; bu belgelerin takip aşamasında hazır bulundurulması süreci kısaltır.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; senedin türü ve tarafların sıfatı izlenecek yolu değiştirir. Takibe geçmeden önce senedin şekil denetiminin bir hukukçu tarafından yapılması, ilerideki itirazların önünü keser.