Kambiyo senetlerine özgü takip, alacaklıya hız kazandıran ancak borçluya çok dar bir savunma penceresi bırakan bir yoldur. Bu rehber, Türk Ticaret Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde çek ve senet uyuşmazlıklarında süre yönetimini ve delil sözleşmesinin etkisini ele alır.
Kambiyo Takibinde Süreler Neden Farklı
Genel haciz yolundan farklı olarak kambiyo senetlerine mahsus takipte ödeme emrine itiraz süresi daha kısadır ve itiraz doğrudan icra dairesine değil, icra mahkemesine yapılır. Ayrıca bu takipte itiraz, kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz; durdurma için mahkemeden ayrıca karar alınması gerekir. Bu iki farkın bilinmemesi, borçlunun süresinde dilekçe vermesine rağmen mallarının haczedilmesiyle sonuçlanabilir.
İmzaya İtiraz ile Borca İtirazı Ayırmak
- İmzaya itiraz, senetteki imzanın borçluya ait olmadığı iddiasıdır ve dilekçede açıkça ve ayrıca belirtilmesi gerekir; aksi hâlde imza kabul edilmiş sayılır.
- Borca itiraz, borcun ödendiği, ertelendiği ya da senedin teminat amacıyla verildiği gibi iddiaları kapsar.
- Senedin bedelsiz kaldığı iddiası, ispat yükü bakımından borçlunun üzerinde ağır bir yük doğurur.
Delil Sözleşmesinin Sessiz Etkisi
Taraflar arasındaki çerçeve sözleşmede yer alan delil kaydı, uyuşmazlıkta hangi belgelerin kanıt sayılacağını önceden belirleyebilir. Ticari ilişkilerde sıkça rastlanan bu hükümler nedeniyle, tanık beyanı ya da yazışma kayıtları dosyada değerlendirilemez hâle gelebilir. Bu nedenle takip başladığında ilk incelenmesi gereken metinlerden biri, senedin arka planındaki sözleşmedir.
- Senedin düzenlenme sebebi olan asıl ilişkinin sözleşmesi temin edilmelidir.
- Cari hesap ekstreleri ve mutabakat yazışmaları tarih sırasına dizilmelidir.
- Ödeme yapıldığı iddiası varsa banka kanalıyla yapılan ödemeler öne çıkarılmalıdır.
- Teminat senedi iddiasında, senet üzerindeki kayıtlar ve teslim belgeleri incelenmelidir.
Hangi Mahkeme, Hangi Aşama
Takip hukukuna ilişkin itiraz ve şikâyetler icra mahkemesinde görülürken; senedin geçersizliği, menfi tespit veya istirdat talepleri ticari nitelik taşıdığında asliye ticaret mahkemesinin görev alanına girebilir. Dilekçenin yanlış mahkemeye verilmesi, kısa itiraz süresinin fiilen tükenmesine yol açar.
Kapanış
Çek ve senet dosyalarında hızın belirleyici olması, savunmanın hazırlık aşamasını neredeyse ortadan kaldırır; bu yüzden takip tebligatı alınır alınmaz hangi itirazın hangi mercie yöneltileceğine karar verilmelidir. Buradaki açıklamalar genel bilgi amaçlıdır; senedin türü ve aradaki ticari ilişkinin yapısı farklı sonuçlar doğurabileceğinden, tebligat sonrası ilk günlerde hukuki destek almanız yerinde olur.