Çek ve senetten kaynaklanan uyuşmazlıklarda tarafların elini belirleyen şey, çoğu zaman senedin kendisi değil onu çevreleyen yazılı düzenlemelerdir. Sözleşmeye konulan delil kaydı, hangi olgunun hangi belgeyle ispat edileceğini önceden belirlediği için, sulh masasında da takipte de pazarlık gücünü doğrudan etkiler. Bu rehber, ticari ilişkide delil sözleşmesinin kurulması ve uyuşmazlık çıktığında kullanılmasını konu alır.
Delil Kaydını Sözleşme Aşamasında Yazmak
Ticari ilişkinin başında kurulacak birkaç cümle, uyuşmazlık çıktığında aylar kazandırır. Sözleşmede; hesap mutabakatının hangi belgeyle yapılacağı, teslimatın hangi kayıtla ispat edileceği, bildirimlerin hangi kanaldan yapılacağı ve senedin hangi ilişkinin teminatı olduğu açıkça belirlenmelidir. TBK ve TTK ekseninde tacirler arasında kurulan bu tür düzenlemelerin sınırları vardır; her konunun delil sözleşmesine bağlanamayacağı unutulmamalıdır.
Senedin Arkasındaki İlişkiyi Belgelemek
- Teminat senedi olduğu iddiası varsa, bu iddiayı destekleyen yazılı belge en başta ayrılır.
- Cari hesap ekstreleri ile senet tutarları dönemsel olarak eşleştirilir.
- İrsaliye, fatura ve teslim tutanakları senet vade tarihleriyle karşılaştırılır.
- Kısmi ödemeler dekontla belgelenir; nakit ödemelerde makbuz alınmadığında ispat sorunu doğar.
- Ciro zinciri varsa her devir aşaması ayrı ayrı incelenir.
Sulh Görüşmesinin Zamanlaması
Ticari alacaklarda müzakere, ilişkinin devam edip etmeyeceğine göre farklı yürür. Ticari ilişkinin süreceği hallerde yapılandırma, tahsilat kadar ilişkiyi de korur. İlişkinin bittiği hallerde ise müzakerenin tek ölçütü tahsil kabiliyetidir; borçlunun mali durumu, teminat imkânı ve rehin verilebilecek varlıklar önceden araştırılmalıdır. Müzakere sırasında yapılan yazışmalarda borcun kabulü anlamına gelebilecek ifadelerin farkında olunmalıdır.
Takip Yoluna Geçerken
- Senedin şekil şartları, kambiyo vasfı bakımından yeniden kontrol edilir.
- Zamanaşımı durumu ve varsa kesilme sebepleri belgelenir.
- Yetkili icra dairesi, sözleşmedeki yetki kaydı ve kanuni ölçütler birlikte değerlendirilerek belirlenir.
- Borçlunun itiraz ihtimaline karşı, itirazın kaldırılması aşamasında kullanılacak belgeler önceden ayrılır.
Hangi Yol Ne Zaman Anlamlıdır
Belge düzeni güçlü, borçlunun ödeme kabiliyeti ise sınırlıysa hızlı bir yapılandırma toplam tahsilatı artırabilir. Belge düzeni tartışmalı olduğunda ise önce delil eksiklerini kapatmak, ardından hukuki yola başvurmak daha isabetlidir. Aceleyle başlatılan bir takip, karşı tarafa savunma zemini hazırlayabilir.
Yukarıdaki değerlendirme genel niteliktedir; senedin türü, taraf sıfatları ve zamanaşımı durumu tabloyu değiştirebileceğinden somut dosyanız için hukuki destek almanız yerinde olur.