Ticari ilişkilerde uyuşmazlık genellikle sözleşmenin kurulduğu anda değil, ifa sırasında ortaya çıkar; ancak ispat gücü sözleşme metni yazılırken belirlenir. TTK ve TBK hükümleriyle şekillenen ticari sözleşmelerde, HMK kapsamında düzenlenen delil sözleşmesi bu nedenle sıradan bir madde değil, stratejik bir araçtır.
Delil Sözleşmesi Ne Yapar, Ne Yapamaz
Delil sözleşmesiyle taraflar, aralarındaki uyuşmazlığın belirli delillerle ispat edileceğini kararlaştırabilir. Örneğin teslimatın yalnızca imzalı irsaliye ile, sipariş değişikliğinin yalnızca yazılı bildirimle ispatlanacağı belirlenebilir. Buna karşılık bu sözleşme, bir tarafın ispat hakkını tümüyle ortadan kaldıracak veya hakkın kullanımını aşırı güçleştirecek biçimde kurulamaz. Sınırın aşıldığı hallerde madde geçersiz sayılabilir ve taraf, güvendiği korumadan yoksun kalır.
Ticari Defter ve Elektronik Kayıtların Yeri
Tacirler arasındaki uyuşmazlıklarda ticari defterlerin ispat gücü, defterlerin usulüne uygun tutulup tutulmadığına bağlıdır. Açılış ve kapanış onayları eksik olan defterler, sahibi lehine delil olma niteliğini kaybedebilir. Elektronik ortamda yürüyen ilişkilerde ise e-posta yazışmaları, sipariş portalı kayıtları ve elektronik imzalı belgeler devreye girer. Sözleşmede hangi elektronik kanalın bağlayıcı bildirim adresi sayılacağının belirlenmesi, sonradan çıkacak tebliğ tartışmalarını baştan bitirir.
- Yetkili kişi listesi: siparişi kimin verebileceği ve kimin değişiklik yapabileceği
- Bildirim kanalı: hangi adresin resmî yazışma adresi sayılacağı
- Kabul süresi: teslim sonrası ayıp bildiriminin biçimi ve süresi
- Kayıt saklama: kayıtların hangi süreyle ve hangi formatta saklanacağı
Şirket İçi Uygulama ile Metnin Uyumu
Sözleşmede yazılı bildirim şartı bulunmasına rağmen tarafların yıllarca telefonla ve mesajla çalışması, uygulamada en sık rastlanan çelişkidir. Bu durumda karşı taraf, fiilî uygulamanın sözleşmeyi zımnen değiştirdiğini ileri sürer. Bu riski azaltmanın yolu, sözleşmeye şekle aykırı davranışın hak kaybı doğurmayacağına ilişkin bir hüküm koymak ve ticari yazışmalarda tutarlı davranmaktır.
Uyuşmazlık Çıktığında Yol Seçimi
Ticari davalarda dava şartı olarak öngörülen arabuluculuk aşaması, ispat durumunun ilk kez test edildiği yerdir. Delil sözleşmesi güçlü kurulmuşsa, arabuluculuk masasında müzakere gücü artar ve daha erken sonuç alınır. Delil durumu belirsizse, uzun bir yargılama yerine ticari ilişkinin devamını koruyan bir anlaşma tercih edilebilir. Bu karar duygusal değil, dosyadaki belgenin gücüne göre verilmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşmenizin türü, tarafların sıfatı ve sektöre özgü düzenlemeler farklı sonuçlar doğurabileceğinden, metin hazırlanırken hukuki destek alınması yerinde olur.