Kambiyo senetlerinde alacaklının elindeki en güçlü araç senedin kendisidir; borçlunun elindeki en güçlü araç ise süredir. TTK ve 6102 sayılı Kanun çerçevesinde çek ve senede dayalı uyuşmazlıklarda tartışma, çoğu zaman borcun varlığı üzerinde değil; senedin hangi ilişkiye dayandığı ve hakkın hâlâ kullanılabilir olup olmadığı üzerinde yürür.
Tedbir mi, İhtiyati Haciz mi
Bu ayrım uygulamada sıklıkla karıştırılır. Para alacağının güvence altına alınması amaçlanıyorsa başvurulacak yol ihtiyati hacizdir; senedin ciro edilmesinin veya kullanılmasının önlenmesi gibi bir amaç varsa ihtiyati tedbir gündeme gelir. Yanlış talep, hem teminat hem de süre bakımından kayba yol açar. Talebin dayandığı gerekçe, dilekçede alacağın niteliğiyle birlikte açıkça kurulmalıdır.
Senet Elinizde, Peki Ne Zaman Yetmez
Senedin varlığı borcun kaynağını göstermez. Borçlu, senedin teminat amacıyla verildiğini veya bedelsiz kaldığını ileri sürdüğünde ispat dengesi değişir. Bu savunmalara karşı, senedin dayandığı ticari ilişkiyi gösteren kayıtların hazır tutulması gerekir.
- Senedin verilme nedenini gösteren sözleşme, sipariş ve irsaliye kayıtları
- Ödeme akışını gösteren banka hareketleri ve cari hesap ekstresi
- Senedin teslim edildiği tarihe ilişkin yazışmalar
- Ciro zincirinin senet arkasındaki kayıtlarla uyumunun kontrolü
Süreler Sessizce İşler
Kambiyo hukukunda ibraz, ödememe hâlinin tespiti ve başvuru haklarının kullanılması sıkı sürelere bağlanmıştır. Süresinde ibraz edilmeyen bir çekte, keşideci dışındaki sorumlulara başvurma imkânı ortadan kalkabilir. Aynı şekilde senede dayalı takip yolunun kapanması, alacağın tümüyle yok olması anlamına gelmese de dosyayı çok daha uzun bir yargılamaya taşır. Bu nedenle vade, ibraz ve tebliğ tarihleri tek bir tabloda tutulmalıdır.
İmza ve Metin İtirazında Örnek Toplama
İmzaya itiraz edileceği anlaşılıyorsa, karşılaştırma yapılabilmesi için uygun tarihli imza örneklerinin toplanması gerekir. Senet metninde sonradan doldurma iddiası varsa, farklı kalem ve yazı özelliklerine ilişkin inceleme talebi baştan ileri sürülmelidir. Bu talepler geciktiğinde inceleme imkânı fiilen daralır.
Her senet dosyasının vade, ciro ve ibraz geçmişi farklıdır. Buradaki açıklamalar genel çerçeve sunar; takip veya tedbir yoluna gitmeden önce senedin aslı ve ticari kayıtlarla birlikte değerlendirme yapılması uygun olur.