Karşılıksız çek ya da ödenmeyen senet elinize geçtiğinde iki ayrı hukuki yol açılır ve bunların usul kuralları birbirinden farklıdır: kambiyo senetlerine özgü icra takibi ile ticari dava. Hangi yolun seçileceği hem arabuluculuk dava şartını hem de itiraz mercilerini değiştirir. Aşağıdaki çerçeve, 6102 sayılı TTK, TBK ve İcra ve İflas Kanunu ekseninde adımları sıralar.
Arabuluculuk Dava Şartının Sınırı Nerede?
Ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır. Buna karşılık icra takibi ve ihtiyati haciz talepleri bu şartın dışındadır; yani ödenmeyen bir senet için doğrudan takip başlatmak mümkündür. Alacaklının hata yaptığı nokta genellikle şudur: takip yolunu seçtikten sonra itirazla karşılaşınca açacağı davada arabuluculuk gerekip gerekmediğini yeniden değerlendirmemek.
Takip Yolunda İtiraz Dengesi
- Kambiyo senetlerine özgü takipte itiraz icra mahkemesine yapılır ve kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz.
- İmzaya itiraz ayrıca ve açıkça ileri sürülmelidir; genel bir itiraz imzayı kapsamaz.
- Borçlu, senedin kambiyo vasfını taşımadığını ileri sürerek şikayet yoluna gidebilir.
- İtirazın reddi halinde borçlu aleyhine tazminata hükmedilmesi ihtimali gözetilmelidir.
Belgesel Hazırlık
- Senedin ve çekin ön ile arka yüzü, ciro silsilesi görünecek şekilde taranır.
- Çekte bankaya ibraz kaydı ve karşılıksızlık şerhi alınır; ibraz süreleri düzenleme ve ödeme yerine göre değişir.
- Senedin dayandığı temel ilişkiye ait sözleşme, irsaliye ve fatura dosyaya konur.
- Taraflar arasındaki cari hesap mutabakatları ve yazışmalar tarih sırasına dizilir.
Zamanaşımı ve Vasıf Kaybı Riski
Kambiyo senetlerinde zamanaşımı süreleri, genel alacak zamanaşımına göre belirgin biçimde kısadır ve senedin türüne, başvurulan kişinin sıfatına göre değişir. Süre geçtiğinde senet kambiyo vasfını icra takibi bakımından yitirse de, temel ilişkiye dayanarak alacak davası açma imkanı gündeme gelebilir. Bu geçişin planlanabilmesi için temel ilişkinin belgelerinin baştan saklanmış olması gerekir.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Senedin şekil şartları ve taraflar arasındaki ilişki sonucu değiştirebileceğinden, takip başlatmadan önce evrakın bir hukukçu tarafından incelenmesi tavsiye edilir.