Ticari sözleşmelerin son maddelerine sıkışan "uyuşmazlıkta yalnızca defter ve ticari kayıtlar delil sayılacaktır" cümlesi, uyuşmazlık çıktığında dosyanın tüm ispat mimarisini belirler. Bu rehber, delil sözleşmesi bulunan bir ilişkide itiraz ve başvuru adımlarının nasıl kurulacağını ve hangi noktada hak kaybı doğduğunu ele alır.
Delil Sözleşmesi Neyi Kapatır, Neyi Kapatmaz
HMK, tarafların belirli bir vakıanın ispatı için kullanılacak delilleri önceden kararlaştırmasına imkân tanır. Ancak bu serbesti sınırsız değildir: tarafın tüm ispat imkânını fiilen ortadan kaldıran, kesin delilleri tamamen dışlayan ya da zayıf tarafı savunmasız bırakan düzenlemeler tartışmalıdır. Sözleşme yalnızca tanık delilini dışlıyorsa, yemin ve senet gibi kesin deliller kural olarak kullanılabilir durumda kalır. İlk yapılacak iş, maddenin kapsamını kelime kelime çıkarmaktır.
İtiraz mı, Def'i mi: Zamanlama Farkı
- Delil sözleşmesine dayanan taraf, karşı tarafın sunduğu delile ilk fırsatta itiraz etmelidir; sessiz kalmak zımnî kabul tartışması doğurur.
- Sözleşmenin geçersizliği iddiası ise cevap dilekçesinde ileri sürülmeli, delilleriyle birlikte gösterilmelidir.
- Cevap süresi ve delil bildirme süresi ayrı ayrı işler; ikisinin karıştırılması, haklı bir savunmanın dosyaya hiç girememesine yol açar.
Ticari Defterlerin İki Yönlü Etkisi
TTK kapsamında usulüne uygun tutulan ticari defterler, sahibi lehine de delil oluşturabilir; ancak bunun için defterlerin açılış-kapanış onaylarının tam ve kayıtların birbirini doğrular nitelikte olması gerekir. Delil sözleşmesiyle ispat alanını defterlere daraltan taraf, kendi defterlerinin usulsüz olduğunun anlaşılması hâlinde kurduğu avantajı kaybeder. Bu nedenle uyuşmazlık öncesi defter denetimi, dilekçe yazmaktan önce gelir.
Zamanaşımı ve İhbar Süreleri Sözleşmeyle Sınırsızca Değişmez
TBK'nın zamanaşımına ilişkin düzenlemeleri emredici nitelik taşıyan yönler içerir; sözleşmeye konulan her süre kaydı geçerli sayılmaz. Buna karşılık ayıp ihbarı, temerrüt ihtarı ve fesih bildirimi gibi sözleşmesel sürelere uyulmaması, esas hakkı doğrudan zayıflatır. Ticari ilişkilerde bu bildirimlerin noter veya KEP üzerinden yapılması, ihbar tarihini tartışmasız hâle getirir.
Uyuşmazlık Öncesi Dosya Kurulumu
- Sözleşmenin imzalı nüshası ile eklerinin tamamını, ek protokoller dahil birleştirin.
- Delil sözleşmesi maddesinin kapsamını ve dışladığı delil türlerini yazılı olarak çıkarın.
- Defter ve fatura akışını dönem dönem karşılaştırıp çelişkileri önceden tespit edin.
- Ticari davalarda arabuluculuğun dava şartı olduğu alacak kalemlerini ayrıştırın.
- Bildirim tarihlerini tek takvimde toplayın; ihbar gecikmesi en sık görülen kayıptır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşme metninin lafzı sonucu tümüyle değiştirebilir. Somut sözleşmenizde delil kaydı varsa, dava dilekçesi yazılmadan önce maddenin geçerliliğinin ayrıca incelenmesinde yarar vardır.