Ticari uyuşmazlıklarda davanın nerede görüleceği, çoğu zaman esasa ilişkin savunma kadar sonuç doğurur. TTK ve TBK ekseninde kurulan sözleşmelerdeki yetki kayıtları uygulamada sıkça tartışılır; ancak yetki itirazı süresinde ve usulüne uygun biçimde ileri sürülmediğinde, geçerli bir yetki şartı dahi işlevsiz kalır. Bu rehber, itirazın kurulma sırasına odaklanır.
Yetki Şartı Geçerli mi
Sözleşmeye konulan yetki kaydının bağlayıcı olabilmesi için tarafların tacir veya kamu tüzel kişisi olması ve kaydın yazılı biçimde, hangi yer mahkemelerinin yetkili kılındığını tereddüde yer bırakmayacak açıklıkta düzenlenmesi gerekir. Taraflardan birinin tacir sayılmadığı ilişkilerde, tip sözleşmelere yerleştirilen yetki kayıtları çoğunlukla sonuç doğurmaz. Ayrıca yetki kaydı, kanunda kesin yetki öngörülen uyuşmazlıklarda uygulanmaz; bu ayrım yapılmadan ileri sürülen itiraz baştan reddedilir.
İtiraz İlk İtirazdır: Zamanlama
Yetki itirazı, cevap dilekçesiyle ve esasa cevaptan önce ileri sürülmesi gereken bir ilk itirazdır. Cevap süresi geçirildikten veya esasa girilen bir dilekçe sunulduktan sonra dile getirilen itiraz, kural olarak dikkate alınmaz. Ayrıca itirazın yalnızca yetkisizlik iddiasıyla yetinilmeyip, yetkili olduğu düşünülen mahkemenin açıkça gösterilmesi gerekir; yetkili mahkemesi gösterilmeyen itiraz eksik sayılabilir.
Kesin Yetki Halleriyle Karışıklık
- Taşınmazın aynına ilişkin uyuşmazlıklarda taşınmazın bulunduğu yer
- Tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde tüketici lehine düzenlemeler
- İş ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklardaki özel yetki kuralları
- İflas ve konkordato gibi merkez esaslı işleyen dosyalar
- Kanunda münhasıran belirli bir yer mahkemesinin gösterildiği hâller
Bu hâllerde sözleşmedeki kayıt, tarafların iradesine rağmen uygulanmaz. Dava dilekçesi tebliğ edildiğinde ilk kontrol, uyuşmazlığın bu listelerden birine girip girmediği olmalıdır.
Tahkim Şartıyla Karıştırmayın
Sözleşmede tahkim şartı varsa ileri sürülecek savunma yetkisizlik değil, tahkim itirazıdır ve sonuçları farklıdır. İki savunmanın birbirine karıştırılması, dosyanın hem yer hem yargı yolu bakımından yanlış konumlanmasına yol açar. Tahkim şartının kapsamı da ayrıca incelenmeli; şartın yalnızca belirli edimleri kapsayıp kapsamadığı sözleşme metninden çıkarılmalıdır.
İtiraz Kabul Edilirse Ne Olur
Yetkisizlik kararı verildiğinde, dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesi için kanunda öngörülen süre içinde talepte bulunulması gerekir. Bu talebin süresinde yapılmaması davanın açılmamış sayılması sonucunu doğurabilir ve bu aşamada esas alacak bakımından zamanaşımı riski gündeme gelir.
Bu değerlendirme genel çerçeve sunar; sözleşmenin metni ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebilir. Dava dilekçesi elinize ulaştığında cevap süresi işlemeye başladığından, yetki incelemesini ilk günlerde yaptırmanız yerinde olacaktır.