Ticari ilişkilerde sözleşmeye konulan tahkim şartı ile çek veya senede dayalı takip birlikte gündeme geldiğinde, taraflar çoğu zaman hangi yolun işleyeceği konusunda tereddüde düşer. Burada belirleyici olan nokta, kambiyo senedinin sözleşmeden bağımsız niteliğidir; tahkim şartının varlığı, senede dayalı takibin kendiliğinden durmasını sağlamaz.
Senedin Bağımsızlığı ile Sözleşme İlişkisi
Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenen kambiyo senetleri, temel ilişkiden ayrı bir borç doğurur. Bu nedenle temel sözleşmede tahkim öngörülmüş olsa dahi, senet hamili icra takibine başvurabilir. Buna karşılık taraflar arasındaki temel ilişkiye dayanan iddialar, sözleşmedeki uyuşmazlık çözüm mekanizmasına tabi olabilir. İki hattın ayrıştırılmadan yürütülmesi, hem takipte hem tahkimde eksik savunmaya yol açar.
- Senet metnindeki zorunlu unsurların tamlığı
- Ciro zincirinin kesintisiz olup olmadığı
- Teminat senedi iddiası ileri sürülüp sürülemeyeceği
- Sözleşmedeki tahkim şartının kapsamı ve tarafları
- Bedelsizlik iddiasının hangi mecrada ileri sürüleceği
Takibe Karşı Yapılacaklar
Kambiyo senetlerine mahsus takipte itiraz süreleri genel haciz yolundan farklıdır ve daha kısadır. İmzaya itiraz ile borca itirazın ayrı ayrı ve açıkça belirtilmesi gerekir; imzaya itiraz edilmediği takdirde bu husus sonradan tartışılamaz hâle gelebilir.
- Ödeme emrinin tebliğ tarihini doğrulayın.
- Senedin aslını ve takip dosyasındaki örneğini karşılaştırın.
- İmzaya ve borca itirazı süresi içinde icra mahkemesine bildirin.
- Temel ilişkiye dayanan taleplerin tahkim şartına tabi olup olmadığını değerlendirin.
Tahkim Şartının İşletilmesi
Tahkim şartı bulunan bir sözleşmeden doğan uyuşmazlıkta mahkemede dava açılırsa, karşı tarafın tahkim itirazını süresinde ve usulüne uygun biçimde ileri sürmesi beklenir. Bu itirazın zamanında yapılmaması, tahkim şartından vazgeçildiği yönünde değerlendirilebilir. Dolayısıyla tahkim şartı, savunmanın en başında gündeme getirilmesi gereken bir husustur.
Şartın Geçerliliği
Tahkim şartının yazılı olması ve tarafların iradesini açıkça yansıtması aranır. Kapsamı belirsiz, hangi uyuşmazlıkları içerdiği anlaşılamayan şartlar tartışmaya açıktır. Türk Borçlar Kanunu'nun genel işlem koşullarına ilişkin hükümleri de bu değerlendirmede gündeme gelebilir.
Zamanaşımı Boyutu
Kambiyo senetlerinde zamanaşımı süreleri senet türüne ve borçlunun sıfatına göre değişir. Senedin zamanaşımına uğraması, alacağın tamamen ortadan kalkması anlamına gelmez ancak takip yolunu ve ispat yükünü değiştirir. Bu nedenle süre değerlendirmesi senet üzerindeki tarihlere göre yapılmalıdır.
Ticari uyuşmazlıklarda sözleşme metni ve senet içeriği belirleyici olduğundan, buradaki açıklamalar genel bir çerçevedir. Elinizdeki belgeleri, itiraz sürelerini kaçırmadan bir hukukçuya inceletmeniz uygun olacaktır.