Ticari ilişkilerde uyuşmazlık çıktığında tarafların elinde çoğu zaman aynı sözleşme metni bulunur; farkı yaratan, o metnin ispat ve yargı yolu bakımından nasıl kurgulandığıdır. Delil sözleşmesi ve yetki kaydı, imza aşamasında birkaç satırla düzenlenen ama dava aşamasında sonucu belirleyen hükümlerdir.
Delil Sözleşmesi Ne Yapar, Ne Yapamaz?
HMK, tarafların belirli vakıaların yalnızca belirli delillerle ispat edilebileceğini kararlaştırmasına imkân tanır. Ticari ilişkilerde bu genellikle şu biçimde görülür: cari hesap bakiyesinin banka kayıtlarıyla, teslimin irsaliyeyle, bildirimin belirli bir e-posta adresine gönderimle ispatlanacağı kararlaştırılır. Buna karşılık delil sözleşmesi, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konularda sonuç doğurmaz ve bir tarafı ispat hakkından tümüyle yoksun bırakacak biçimde kurulamaz. Bu sınır gözetilmeden yazılan hükümler dava aşamasında geçersiz sayılabilir.
Yetki Kaydının Geçerlilik Koşulu
Yetki sözleşmesi, ancak tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında ve yazılı biçimde yapıldığında sonuç doğurur. Karşı taraf tacir değilse sözleşmedeki yetki kaydına dayanılamaz. Ayrıca yetkili kılınan mahkemenin açıkça gösterilmesi gerekir; birden çok yer sayılmışsa bunun münhasır mı seçimlik mi olduğu tartışma konusu olur. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu kapsamındaki ticari davalarda görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir ve bu görev kuralı sözleşmeyle değiştirilemez.
Dava Açmadan Önceki Zorunlu Durak
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat taleplerinde arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır. Bu aşama atlanarak açılan dava usulden reddedilir ve yeniden başlamak gerekir. Arabuluculuk süreci ayrıca zamanaşımı bakımından da önemlidir; başvuru tarihinin ve son tutanağın tarihinin kaydedilmesi gerekir.
Sözleşme Yazarken Kontrol Edilecek Maddeler
- Bildirimlerin hangi adrese, hangi yöntemle yapılacağı ve ne zaman ulaşmış sayılacağı,
- Ayıp ihbarı ve muayene yükümlülüğü için tanınan süre,
- Cezai şart ve faiz kalemlerinin hesaplanabilir biçimde yazılması,
- Delil sözleşmesinin kapsamı ve hangi vakıalara ilişkin olduğu,
- Yetki kaydı ile tahkim şartının aynı anda yer alıp almadığı.
Tahkim Şartı Varsa Mahkeme Yolu Kapanır mı?
Geçerli bir tahkim şartı bulunduğunda karşı taraf ilk itiraz olarak bunu ileri sürerse mahkeme davayı usulden reddeder. Bu itirazın süresinde yapılmaması hâlinde ise uyuşmazlık mahkemede görülmeye devam eder. Sözleşmede hem yetki kaydı hem tahkim şartı yer alıyorsa, hangisinin uygulanacağı imza öncesinde netleştirilmelidir.
Ticari sözleşmelerde ispat düzeni ile yargı yolu birbirini tamamlar; birinin eksik kurulması diğerini de işlevsiz bırakır. Buradaki genel bilgiler sözleşmenizin özel hükümleri karşısında değişebileceğinden, imza aşamasında metni hukuki incelemeden geçirmeniz uyuşmazlık maliyetini belirgin biçimde düşürür.