Ortaklar arasındaki çekişmelerde ilk soru esasa değil, foruma ilişkindir: uyuşmazlık asliye ticaret mahkemesinde mi görülecek, yoksa esas sözleşmedeki ya da pay sahipleri sözleşmesindeki tahkim kaydı mı işletilecek? TTK ve 6102 sayılı düzenleme ile TBK ekseninde bu tercih, hem masrafı hem de süre riskini doğrudan etkiler.
Tahkim kaydının kapsamını doğru okumak
Her tahkim kaydı her uyuşmazlığı kapsamaz. Esas sözleşmeye konulan tahkim şartı ile ortaklar arasında imzalanan ayrı bir sözleşmedeki tahkim şartının kişi ve konu bakımından etkisi farklıdır. Kaydın; ortaklıktan çıkma, pay devri, rekabet yasağı, genel kurul kararlarının iptali gibi hangi başlıkları kapsadığı kelime kelime incelenmelidir. Şirketin organlarının işleyişine ve üçüncü kişilerin haklarına dokunan bazı talepler bakımından tahkimin sınırları tartışmalıdır.
Mahkeme yolunun kaldığı alanlar
- Genel kurul kararının iptali ve butlanının tespiti talepleri
- Haklı sebeple fesih ve alternatif çözüm olarak payın gerçek değerinin ödenmesi
- Yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğuna dayalı tazminat talepleri
- Özel denetçi atanması ve bilgi alma hakkının kullandırılması
- İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri — tahkim yolu açık olsa dahi mahkemeden istenebilir
Zamanı yöneten iki farklı saat
Şirketler hukukunda bazı talepler zamanaşımına değil, geçmesiyle hakkın tümden sona erdiği hak düşürücü sürelere tabidir. Genel kurul kararlarının iptali talebi bunların başında gelir ve karar tarihinden itibaren işleyen kısa bir süreye bağlıdır. Tahkim yoluna gidilecekse, hakem başvurusunun bu süre içinde usulüne uygun yapılması gerekir; taraflar arasında yazışma yapılması tek başına süreyi korumaz.
Yetki ve tahkim itirazının zamanlaması
- Tahkim şartına rağmen mahkemede dava açılırsa, karşı taraf tahkim itirazını ilk itiraz olarak cevap süresi içinde ileri sürmelidir; sonradan yapılan itiraz dinlenmez.
- Mahkemede dava görülecekse yetki, kural olarak davalının yerleşim yeri ile şirketin merkezinin bulunduğu yere göre belirlenir.
- Şirkete karşı açılan bazı davalarda merkez mahkemesinin yetkisi kesin nitelik taşır; yetki sözleşmesiyle değiştirilemez.
Dosya kurulurken toplanacak asgari belge seti
Ticaret sicil kayıtları, esas sözleşmenin son hâli ve tadil metinleri, genel kurul ve yönetim kurulu karar defterleri, pay defteri, çağrı ve gündem ilanları, hazirun cetveli, denetim ve finansal raporlar ile ortaklar arası yazışmalar tek bir kronolojide toplanmalıdır. Karar defterine erişimin engellendiği hâllerde delil tespiti talebi erken aşamada gündeme getirilmelidir.
Bu metin genel bilgi sunar; esas sözleşmenizin lafzı ve uyuşmazlığın türü forumu da takvimi de değiştirebilir. Karar defterindeki tarih itibarıyla süre işlemeye başladığından, adım atmadan önce belgelerinizi bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz gerekir.