Çek ve senede dayalı alacaklarda alacaklının en büyük avantajı hızdır; ancak bu hız, aynı ölçüde kısa sürelerle dengelenir. İbraz süresinin kaçırılması, zamanaşımının dolması veya ticari davalarda öngörülen dava şartının atlanması, esasen sağlam bir alacağı takip edilemez hâle getirebilir. Türk Ticaret Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu çerçevesinde aşağıdaki değerlendirme yapılmıştır.
Senedin Geçerliliği İlk Kontrol
Kambiyo senedi olmanın sonucu, hem takip yolunun hem itiraz usulünün değişmesidir. Bu nedenle önce senedin zorunlu unsurları taşıyıp taşımadığı incelenmelidir: düzenleme tarihi ve yeri, bedel, keşideci imzası, vade ve senet türünü gösteren ibare. Eksiklik varsa belge kambiyo senedi vasfını yitirebilir ve alacak yalnızca genel hükümlere göre talep edilebilir. Ciro zinciri de kesintisiz biçimde okunabilmelidir.
İbraz ve Zamanaşımı Takvimi
- Çekte ibraz süresi, düzenleme yeri ile ödeme yerinin aynı olup olmamasına göre değişir.
- Süresinde ibraz edilmeyen çekte, ciranta ve avaliste başvuru imkanı zayıflar.
- Karşılıksız işlemi yapılmışsa bunun senet üzerine veya ayrı belgeye işlenmesi gerekir.
- Bonoda vade tarihi, hem muacceliyetin hem zamanaşımının başlangıcıdır.
- Zamanaşımı süreleri, borçlunun sıfatına göre farklı işler; keşideciye ve cirantaya karşı süreler aynı değildir.
Ticari Davada Arabuluculuk Şartı
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından ticari davalarda arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır. Buna karşılık icra takibi başlatmak için bu şart aranmaz; takibe itiraz edilmesi üzerine açılacak itirazın iptali davası ise dava şartına tabi olabileceğinden, hangi yolun seçileceği baştan belirlenmelidir. İtirazın kaldırılması yolu icra mahkemesinde yürüdüğünden farklı bir usul izler ve belge şartı daha katıdır.
Takip mi Dava mı Sorusu
- Elde kambiyo vasfını taşıyan bir senet varsa kambiyo senetlerine özgü takip hız avantajı sağlar.
- Senette şekil eksikliği ihtimali varsa genel haciz yolu daha güvenli olabilir.
- Borçlunun malvarlığı kaçırma riski varsa ihtiyati haciz talebi öncelikli değerlendirilir.
- Borçlu şirketse ticaret sicil kayıtları, temsil yetkisi ve adres bilgileri güncellenir.
- Alacağın bir kısmı tartışmalıysa takip ve dava kalemleri ayrıştırılır.
Borçlu Tarafında Kısa Süreler
Kambiyo senetlerine özgü takipte borçluya tanınan itiraz süresi genel haciz yolundan kısadır ve itiraz icra mahkemesine yapılır. Ayrıca itiraz kendiliğinden takibi durdurmadığından, durdurma kararının ayrıca istenmesi gerekir. Bu nedenle ödeme emrini alan borçlunun ilk yapması gereken, takibin hangi yola göre başlatıldığını belgeden okumaktır.
Bu açıklamalar genel niteliktedir; senedin türü, tarafların sıfatı ve alacağın miktarı uygulanacak usulü değiştirir. Kısa sürelerin yoğunlaştığı bu alanda, senet elde edilir edilmez ibraz ve zamanaşımı takviminin bir hukukçuyla birlikte çıkarılması yerinde olur.