Ticari sözleşmelerde yetki kaydı çoğu zaman metnin sonuna eklenen tek cümlelik bir alışkanlıktır; oysa uyuşmazlık çıktığında dosyanın nerede, ne kadar sürede ve hangi maliyetle görüleceğini belirleyen asıl hüküm odur. Bu rehber, TTK ve TBK çerçevesinde 6102 sayılı Kanuna tabi ticari ilişkilerde yetki ve uyuşmazlık çözümü kayıtlarının sözleşme imzalanmadan önce nasıl denetleneceğini ele alır.
Yetki Kaydının Kimi Bağladığı Sorusu
Yetki sözleşmesinin geçerliliği, tarafların sıfatına bağlıdır: tacirler ve kamu tüzel kişileri arasındaki ilişkilerde yetki kaydına tanınan serbesti, tüketici sıfatı taşıyan taraf bakımından aynı şekilde işlemez. Bu nedenle sözleşme incelemesinde ilk soru metnin ne dediği değil, karşı tarafın hangi sıfatla hareket ettiğidir. Ayrıca bazı uyuşmazlık türleri için kanun kesin yetki öngörür; kesin yetkinin bulunduğu yerde sözleşmeye konulan kayıt, taraflar mutabık olsa dahi sonuç doğurmaz.
Sık Görülen Kaleme Alma Hataları
- Yalnızca şehir adı yazılıp mahkeme ve icra dairesinin birlikte belirtilmemesi
- Tahkim ve mahkeme yetkisinin aynı metinde birbiriyle çelişecek şekilde yer alması
- Genel işlem koşulları içine gizlenmiş, karşı tarafın dikkatine sunulmamış kayıtlar
- Çerçeve sözleşme ile sipariş formundaki yetki hükümlerinin farklı olması
- Sözleşmeye eklenen eklerde yetki kaydının tekrar edilmemesi veya değiştirilmesi
Süre Riskinin Sözleşme Metnine Yansıyan Yüzü
Yetki tartışması yalnızca bir usul meselesi değildir; doğrudan hak kaybı üretebilir. Yanlış yer mahkemesinde açılan dava yetkisizlikle sonuçlandığında, dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesi için kanunda öngörülen kısa süre içinde başvuru yapılmazsa dava açılmamış sayılabilir. Aynı şekilde ticari ilişkilerde ayıp ihbarı, ihtar ve fesih bildirimi için sözleşmeyle kararlaştırılan süreler kanuni sürelerden daha sıkı olabilir. Bu nedenle sözleşme imzalanırken çıkarılacak ilk tablo, taraf yükümlülüklerinin değil, bildirim ve başvuru sürelerinin tablosudur.
İmza Öncesi Denetim Sırası
- Tarafların sıfatı ve işlemin ticari nitelik taşıyıp taşımadığı belirlenir.
- Uyuşmazlık türleri listelenir; hangilerinde kesin yetki bulunduğu ayrı işaretlenir.
- Tahkim tercih edilecekse mahkeme yetkisine ilişkin tüm cümleler metinden ayıklanır.
- Bildirim adresleri, tebligat yöntemi ve elektronik yazışmanın geçerliliği açıkça düzenlenir.
- Ek, sipariş formu ve çerçeve sözleşme arasında hüküm çatışması taranır.
Uyuşmazlık Doğduktan Sonraki İlk Yirmi Dört Saat
İhtilaf çıktığında yapılacak ilk iş dava dilekçesi hazırlamak değil, sözleşmenin imzalı nüshası ile eklerinin, ticari defter kayıtlarının ve yazışma zincirinin bütünlüğünü sabitlemektir. Ticari defterlerin usulüne uygun tutulmuş olması ispat gücünü doğrudan etkiler. Elektronik yazışmalar tek başına değerlendirildiğinde bağlamsız kalabileceğinden, sipariş-teslim-fatura akışıyla birlikte kronolojik biçimde dosyalanmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşmenin kendi kurgusu ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebileceğinden, imza öncesinde metnin bir hukukçu tarafından incelenmesi önerilir.