Ticari ilişkilerde çek ve senet, ilişkinin bir parçası olsa da hukuken bağımsız bir borç doğurur. 6102 sayılı TTK'nın kambiyo senetlerine ilişkin hükümleri, temel ilişkiden ayrı ve şekle sıkı biçimde bağlı bir rejim kurar. Sözleşmede tahkim şartı bulunduğunda ise iki rejim kesişir ve hangi talebin hakeme, hangisinin icra veya mahkemeye götürüleceği sorusu ortaya çıkar. Bu rehber, bu kesişimi süre ekseninde ele alır.
Tahkim Şartı Kambiyo Takibini Etkiler mi
Tahkim şartı, taraflar arasındaki sözleşmesel uyuşmazlıklar için kurulur. Kambiyo senedine dayalı takip ise senedin kendisinden doğan bağımsız bir hakkı işletir. Bu nedenle sözleşmede tahkim öngörülmüş olması, senet alacaklısının kambiyo yoluna başvurma imkânını kendiliğinden ortadan kaldırmayabilir. Buna karşılık temel ilişkiden kaynaklanan ayıp, ifa veya sözleşmeye aykırılık iddiaları tahkim alanına girebilir. Dolayısıyla ilk yapılacak iş, ileri sürülecek iddianın senetten mi sözleşmeden mi doğduğunu ayırmaktır.
Kaçırılınca Geri Gelmeyen Süreler
- İbraz süresi: çekin süresinde ibraz edilmemesi, başvuru haklarını etkiler.
- Protesto ve bildirim yükümlülükleri: şekle bağlıdır ve ihmali hak kaybı doğurabilir.
- Kambiyo senetlerine özgü takipte itiraz süresi: genel takipten farklıdır ve kısadır.
- Zamanaşımı: senet türüne ve borçlunun sıfatına göre ayrı ayrı işler.
Tahkim Yoluna Gidilecekse
- Tahkim şartının kapsamı okunmalı; yalnızca belirli uyuşmazlıkları kapsayan dar şartlar yaygındır.
- Hakem heyetinin oluşumu ve süre sınırları HMK'nın tahkim hükümlerine göre planlanmalıdır.
- Tahkim sürerken senet zamanaşımının nasıl etkileneceği ayrıca değerlendirilmelidir.
- Hakem kararının iptali için öngörülen süre, karar tebliğinden itibaren dar bir çerçevede işler.
Belge Düzeni
Ticari defterler, cari hesap ekstresi, teslim belgeleri ve yazışmalar; senedin hangi ilişkinin karşılığında verildiğini gösterecek biçimde tarih sırasıyla dosyalanmalıdır. TBK anlamında ifa savunması yapılacaksa ödemeye ilişkin banka kayıtlarının senet vadeleriyle eşleştirilmesi gerekir.
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir; senedin türü, tarafların sıfatı ve sözleşme metni sonucu değiştirebilir. Elinizde ödenmemiş bir senet veya karşılıksız çek varsa, süreler kısa işlediğinden değerlendirmenin gecikmeden yapılması yerinde olur.