Ticari ilişkilerde tahkim şartı, uyuşmazlığın daha hızlı ve uzmanlık gerektiren bir usulle çözülmesini sağlayabilir. Buna karşılık şartın yetersiz kaleme alınması ya da doğru zamanda ileri sürülmemesi, tarafların hem yetki hem de süre yönünden sorun yaşamasına yol açar.
Tahkim Şartının Geçerliliği Nereden Denetlenir
Bir tahkim şartının işlerlik kazanabilmesi için tarafların iradesinin açık olması, uyuşmazlığın tahkime elverişli bulunması ve şartın yazılı biçimde ortaya konması gerekir. Uygulamada en sık rastlanan sorun, sözleşmede hem tahkime hem de bir mahkemenin yetkisine atıf yapılması nedeniyle iradenin belirsizleşmesidir. TTK kapsamındaki ticari işlerde bu belirsizlik, uyuşmazlık doğduktan sonra aylarca sürebilen bir ön tartışmaya dönüşebilir.
İlk İtiraz Zamanlaması
Tahkim şartı bulunmasına rağmen taraflardan biri mahkemeye başvurursa, karşı tarafın tahkim itirazını usulün öngördüğü ilk aşamada ileri sürmesi gerekir. Bu aşama geçirildiğinde tahkim şartından örtülü olarak vazgeçildiği sonucuna varılabilir. Aynı şekilde tahkim yoluna gidilmesi gerekirken mahkemeye başvurulması da zaman kaybı yaratır; bu arada işleyen zamanaşımı süreleri dosyayı esastan zayıflatabilir.
Sözleşme Aşamasında Yazım Kontrolü
- Tahkim yeri ve tahkim dili açıkça belirlendi mi?
- Hakem sayısı ve seçim usulü tereddüde yer bırakmadan yazıldı mı?
- Uygulanacak maddi hukuk ile usul kuralları ayrı ayrı gösterildi mi?
- Kurumsal tahkim tercih ediliyorsa kurumun adı doğru yazıldı mı?
- Geçici hukuki koruma taleplerinin hangi mercie yöneltileceği düzenlendi mi?
- Sözleşmenin diğer maddelerinde çelişen bir yetki kaydı kaldı mı?
TBK Çerçevesinde Esas Tartışması
Tahkim yolu seçilmiş olsa da uyuşmazlığın esası çoğu zaman TBK ve 6102 sayılı Kanun hükümlerine göre çözülür. Bu nedenle tahkim dosyasına girilirken ifa, temerrüt, ayıp bildirimi ve sözleşmeden dönme gibi konularda süreye bağlı yükümlülüklerin yerine getirilmiş olması gerekir. Usul tercihi, esasa ilişkin bildirim yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.
Hakem Kararı Sonrası Dar Pencere
Hakem kararına karşı başvurulabilecek yol sınırlıdır ve süresi kısadır. Bu aşamada karar esastan yeniden incelenmez; başvuru ancak sınırlı sayıda sebebe dayandırılabilir. Bu nedenle iptal sebebi oluşturabilecek usul aykırılıkları tahkim yargılaması sırasında tutanağa geçirilmelidir. Sonradan ileri sürülen ve dosyada izi bulunmayan itirazlar genellikle sonuç doğurmaz.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve sunar. Sözleşmenin metni, tarafların yerleşim yeri ve uyuşmazlığın konusu izlenecek yolu değiştirebileceğinden, tahkim şartını uygulamaya geçirmeden önce hukuki değerlendirme alınması uygun olur.