Karşılıksız çıkan bir çek veya ödenmeyen bir bono elinize geçtiğinde ilk soru, alacağın nasıl tahsil edileceği değil hangi yolun hangi sırayla işletileceğidir. TTK kapsamında konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalarda arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır; buna karşılık kambiyo senetlerine özgü icra takibi bu şarta bağlı değildir. Sıralama yanlış kurulduğunda dosya usulden reddedilir ve süre kaybı yaşanır.
Senedin Kambiyo Vasfını Taşıyıp Taşımadığı
Çekte ve bonoda kanunda aranan zorunlu unsurlardan biri eksikse, belge kambiyo senedi olarak takibe konulamaz ve yalnızca yazılı delil başlangıcı değeri taşıyabilir. Bu nedenle takip talebi hazırlanmadan önce keşide yeri, düzenleme tarihi, bedel, imza ve lehtar bilgileri tek tek kontrol edilmelidir. Tarih tahrifatı veya beyaz senet iddiası gündeme gelecekse, savunma buna göre kurulur.
Yol Haritası: Hangi Aşamada Ne Yapılır
- Senedin unsurları ve ibraz süreleri kontrol edilir.
- Kambiyo senetlerine mahsus takip başlatılır ve borçlunun itirazı beklenir.
- İtirazın kaldırılması icra mahkemesinden istenir; bu istem dava şartı arabuluculuğa tabi değildir.
- Genel mahkemede itirazın iptali veya alacak davası açılacaksa, ticari nitelikteki para alacağı için önce arabuluculuk süreci tamamlanır.
Uzlaşma Masasının Ticari Mantığı
- Borçlunun faal bir işletmesi varsa tahsil ihtimali yargılama süresine göre değerlendirilir
- Vadeli ödeme planı karşılığında faizden kısmi feragat konuşulabilir
- Teminat, kefalet veya ipotek gibi güvence talep edilip edilmeyeceği belirlenir
- Anlaşmanın icra edilebilir nitelikte belgeye bağlanması sağlanır
Arabuluculuk sonunda düzenlenen anlaşma belgesinin icra edilebilirliği, ödemenin durması hâlinde yeniden dava açma zorunluluğunu ortadan kaldırır. Bu nokta, masada kabul edilen indirimin karşılığıdır.
Borçlu Tarafında Savunma Kurgusu
Borçlu için kambiyo takibinde süreler dardır ve itiraz sebepleri sınırlıdır. Borcun ödendiği, senedin teminat amacıyla verildiği veya imzanın kendisine ait olmadığı iddiaları farklı ispat yükleri doğurur. TBK kapsamındaki temel ilişkiye dayanan def'iler ise senedin kimin elinde bulunduğuna göre ileri sürülebilir veya sürülemez; bu ayrım savunmanın merkezinde yer alır.
Zamanaşımı ve Kayıt Düzeni
Kambiyo senetlerinde zamanaşımı süreleri kısa olduğundan, tahsil edilemeyen senetler için bekleme stratejisi risklidir. Şirket muhasebesinde senet takibi, vade takvimiyle birlikte tutulmalı ve ibraz kayıtları saklanmalıdır.
Bu açıklamalar genel bilgi amaçlıdır. Senedin türü, tarafların tacir sıfatı ve talebin niteliği izlenecek yolu değiştirdiğinden, takip başlatmadan önce hukuki değerlendirme almanız uygun olur.