Kambiyo senetlerine dayalı uyuşmazlıklarda alacaklı ve borçlu tarafın başvurduğu geçici koruma yolları birbirine karıştırıldığında, hem talep reddedilir hem de kısa süreler tükenir. TTK'nın kambiyo senetlerine ilişkin düzenlemeleri ile TBK'nın borç ilişkisine dair hükümleri birlikte okunduğunda, hangi durumda ihtiyati haciz, hangi durumda ihtiyati tedbir isteneceği netleşir. Bu rehber, tercihi süre riski açısından ele alır.
İki Kurumun İşlevi Farklıdır
Para alacağının güvenceye alınması amaçlanıyorsa yol ihtiyati hacizdir. Buna karşılık senedin ciro edilmesinin, devredilmesinin ya da işleme konulmasının önlenmesi gibi para alacağı dışındaki bir sonuç isteniyorsa ihtiyati tedbir gündeme gelir. Rızası dışında elinden çıkan veya kaybolan senet bakımından ise senedin iptaline ilişkin özel usul işletilir. Yanlış kurumun seçilmesi, yalnızca zaman kaybı değil, aynı zamanda teminat ve tazminat riski doğurur.
Kambiyo Senedinde Süre Neden Bu Kadar Kritik?
Kambiyo hukukunda süreler kısa ve serttir. İbraz süreleri, protesto ve benzeri işlemler ile başvuru haklarının zamanaşımı, senedin türüne ve tarafların sıfatına göre farklılaşır. Bu sürelerin kaçırılması, senedin kambiyo senedi olarak sağladığı üstün takip imkânlarının yitirilmesine yol açar; alacak tümüyle ortadan kalkmasa bile temel ilişkiye dayanarak ve çok daha ağır ispat yüküyle istenmek zorunda kalınır.
Talep Öncesi Kontrol Listesi
- Senedin ön ve arka yüzünün tam okunabilir örneği; ciro silsilesi eksiksiz çıkarılır.
- Zorunlu şekil şartlarının varlığı kontrol edilir; eksiklik senedin niteliğini değiştirebilir.
- Vade, düzenleme tarihi ve keşide yeri bilgilerindeki çelişkiler not edilir.
- Karşılıksızlık işlemi yapılmışsa banka şerhinin tarihi kaydedilir.
- Teminat senedi iddiası varsa buna dayanak sözleşme ve yazışmalar toplanır.
Borçlu Tarafında Savunma Zamanlaması
Borçlu bakımından en sık görülen kayıp, takibin kesinleşmesinden sonra harekete geçilmesidir. İmzaya veya borca yönelik itiraz, senedin teminat olarak verildiği savunması ya da bedelsizlik iddiası, kendi süresi içinde ve doğru mercie yöneltilmelidir. Bu savunmaların çoğu yazılı delille desteklenmediğinde sonuç doğurmaz; bu nedenle senedin veriliş amacına ilişkin yazışmalar en baştan aranmalıdır.
Tedbir veya Haciz Kararından Sonra Unutulan Adım
Dava veya takip açılmadan alınan geçici korumalarda, kararın uygulanmasının ardından kanunda öngörülen kısa süre içinde esas hakkında dava açılması ya da takip başlatılması gerekir. Bu adım atılmadığında karar kendiliğinden hükümsüz hâle gelir ve yatırılan teminat üzerinden karşı tarafın tazminat talebi gündeme gelebilir. Kararın fiilen uygulandığı gün, dosya takvimine ayrı bir kontrol noktası olarak yazılmalıdır.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır; senedin türü, tarafların sıfatı ve elde bulunan belgeler doğru yolun seçimini değiştirir. Kambiyo senetlerinde süreler çok kısa olduğundan, senedi elinize aldığınız ya da ödemenin aksadığını fark ettiğiniz anda hukuki değerlendirme almanız önerilir.