Kambiyo senetlerine mahsus takipte borçlunun elindeki en değerli şey zamandır: ödeme emrinin tebliğinden sonra itiraz için tanınan süre çok kısadır ve bu süre geçtiğinde imza ya da borç tartışması takip içinde yapılamaz hâle gelir. Aşağıdaki kontrol listesi, TTK ve İİK ekseninde çek-senet uyuşmazlıklarında delil düzenini ve süreyi birlikte ele alır.
Ödeme emri elinize geçtiğinde
İlk kontrol, takibin hangi yolla başlatıldığıdır. Kambiyo senetlerine mahsus takipte itiraz, ilamsız takipten farklı olarak icra mahkemesine yapılır ve süre beş gündür. İmzaya itiraz ile borca itiraz ayrı ayrı ve açıkça belirtilmelidir; imzaya itiraz edilmemesi, senedin imzasının kabul edildiği sonucunu doğurur. İtirazın kural olarak takibi kendiliğinden durdurmadığı da gözden kaçırılmamalıdır.
Senedin şekil unsurlarını denetleyin
- Senet metninde bono, poliçe veya çek kaydının bulunup bulunmadığı
- Düzenleme tarihi, vade ve düzenleme yerinin yazılı olup olmadığı
- Ciro silsilesinin kopukluk taşıyıp taşımadığı
- Çekte ibraz ve karşılıksızlık kaydının usulüne uygun düzenlenmesi
- Tahrifat, sonradan doldurma veya beyaza imza iddiasını destekleyen izler
Delil sözleşmesi ne sağlar, sınırı nedir
Taraflar, aralarındaki ilişkide belirli bir hususun yalnızca belirli delillerle ispat edileceğini kararlaştırabilir. Ticari ilişkilerde teminat senedi verilirken düzenlenen protokoller bu niteliktedir ve senedin teminat amacıyla verildiği iddiasını yazılı bir zemine oturtur. Ancak delil sözleşmesi her uyuşmazlık için sınırsız bir koruma sağlamaz; tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği alanlarda ve şekle bağlı işlemlerde etkisi sınırlıdır. Bu nedenle senedin arkasındaki asıl ilişkiye dair yazışmalar, cari hesap ekstreleri ve teslim belgeleri ayrıca saklanmalıdır.
Menfi tespit ve istirdat ayrımı
Borçlu olunmadığı iddiası, ödeme yapılmadan önce menfi tespit; ödeme yapıldıktan sonra ise istirdat davasının konusudur. Bu iki yolun süre ve teminat rejimi farklıdır. Takip devam ederken ihtiyati tedbir talebinin ayrıca ve gerekçeli biçimde kurulması, aksi hâlde satış aşamasına gelinmesi riski doğurur.
Alacaklı tarafındaki kontroller
Alacaklı bakımından ise ibraz sürelerinin kaçırılmaması, protesto ve başvuru haklarının korunması belirleyicidir. Süresinde yapılmayan ibraz, müracaat borçlularına karşı hakkı zayıflatabilir; bu nedenle senet portföyü vade takvimiyle birlikte izlenmelidir.
Buradaki açıklamalar genel çerçevedir; senedin metni ve taraflar arasındaki asıl ilişki sonucu değiştirir. Ödeme emri tebliğ edildiğinde günler sayılı olduğundan, aynı hafta içinde hukuki değerlendirme almanız önerilir.