Ticari ilişkilerde uyuşmazlık çıktığında tarafların elindeki en belirleyici araç, sözleşmenin imza aşamasında yazılan delil kaydıdır. TTK ve TBK ekseninde kurulan bir ilişkide, ispatın hangi belgeyle yapılacağını önceden belirleyen bir hüküm, yargılamanın seyrini baştan değiştirir. 6102 sayılı Kanunun tacirlere yüklediği özen ölçüsü de bu kaydın ciddiyetini artırır. Aşağıdaki başlıklar, delil sözleşmesini yazarken alınacak riskleri ele alır.
Delil Kaydının Yargılamada Yaptığı Etki
Taraflar, aralarındaki uyuşmazlığın belirli delillerle ispat edilmesini kararlaştırabilir. Bu kayıt münhasır biçimde yazılmışsa, kararlaştırılan delil dışındaki delillerle ispat imkânı daralır. Sonuç şudur: kaydı yazan taraf kendi lehine bir avantaj kurabildiği gibi, dikkatsiz bir cümleyle kendi elindeki delilleri de devre dışı bırakabilir. Bu nedenle kayıt, sözleşmenin hangi tür uyuşmazlıklarını kapsadığı belirtilerek yazılmalıdır.
Kaydı Yazarken Dikkat Edilecek Sınırlar
- Kapsamın belirsiz bırakılması: her türlü uyuşmazlık ifadesi, ileride kayıt dışı kalması istenen konuları da içine çeker.
- Tarafların elindeki delil dengesinin gözetilmemesi; karşı tarafın tek başına ürettiği kayıtların münhasır delil sayılması ağır sonuç doğurur.
- Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konuların kayda dâhil edilmeye çalışılması.
- Elektronik kayıtların hangi sistemden alınacağının ve nasıl doğrulanacağının belirtilmemesi.
- Yetki ve tahkim kayıtlarıyla çelişen bir düzenleme yapılması.
Ticari Defter ve Elektronik Yazışmanın Konumu
Ticari defterlerin ispat gücü, defterlerin usulüne uygun tutulmuş olmasına bağlıdır; eksik veya çelişkili kayıtlar sahibi aleyhine sonuç doğurabilir. Elektronik posta yazışmaları ise çoğu uyuşmazlığın merkezinde yer alır; bu nedenle sözleşmede bildirim adreslerinin ve yetkili kişilerin gösterilmesi, sonradan bu yazışmaların bağlayıcılığının tartışılmasını önler. Sipariş, teslim ve kabul akışının hangi kanaldan yürüyeceği de aynı maddede netleştirilmelidir.
İmza Öncesi Sıralı Kontrol
- Sözleşmenin hangi edimlerinde uyuşmazlık çıkma ihtimalinin yüksek olduğu belirlenir.
- Her edim için elde hangi delilin fiilen üretileceği yazılır; üretilmeyecek bir delil kayda konmaz.
- Münhasırlık gerçekten isteniyorsa açıkça, istenmiyorsa dışlayıcı olmayan ifadeyle yazılır.
- Bildirim usulü, adresler ve yetkili temsilciler aynı bölümde tanımlanır.
- Kayıt, yetkili mahkeme ve varsa tahkim hükmüyle birlikte okunarak çelişki taranır.
Delil kaydı, uyuşmazlık çıktıktan sonra değiştirilemeyen az sayıdaki unsurdan biridir. Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; sözleşmenin türü ve tarafların ticari konumu düzenlemeyi değiştireceğinden, imzadan önce metnin hukuki denetimden geçirilmesi yerinde olur.