Kambiyo senetlerine dayalı takiplerde tartışma çoğu zaman borcun varlığından önce nerede başlar. Alacaklı kendi bulunduğu ilde takip başlatır, borçlu ise takibin başka yerde yürütülmesi gerektiğini savunur. Yetki itirazının süresi kaçırıldığında ise esasa ilişkin güçlü savunmalar bile değerlendirilemeyebilir. Bu yazı çek ve senet takiplerinde yetki analizini ve süre riskini konu alıyor.
Kambiyo takibinde yetki nasıl kurulur
TTK, kambiyo senetlerinde ödeme yerine özel bir işlev yükler. Senet üzerinde ödeme yeri gösterilmişse takip bakımından bu yer önem taşır; gösterilmemişse kanunun öngördüğü tamamlayıcı kurallar devreye girer. Bunun yanında HMK ve İİK kaynaklı genel yetki kuralları da alacaklıya seçenek sunar. Sonuç olarak birden çok yer yetkili olabilir; borçlunun itirazı ancak takibin yürüdüğü yerin bu seçeneklerin hiçbirine girmediğini gösterebilirse sonuç doğurur.
İtirazlar hangi mercie yapılır
- Yetkiye itiraz: ödeme emrine karşı, kanunda öngörülen kısa süre içinde ve gerekçeli olarak ileri sürülmelidir.
- İmzaya itiraz: kambiyo takibinde icra mahkemesine yapılır ve açıkça belirtilmezse borca itiraz sayılma riski doğar.
- Borca itiraz: takibin durmasını kendiliğinden sağlamaz; icra mahkemesinden karar alınması gerekir.
- Menfi tespit davası: asliye ticaret mahkemesinde açılır ve icra dosyasıyla birlikte yürütülür.
Yetki itirazının en sık kaybedilme biçimi
Uygulamada yetki itirazı üç sebeple sonuçsuz kalır: süresinde yapılmaması, hangi yerin yetkili olduğunun açıkça gösterilmemesi ve itirazın esas hakkındaki beyanla birlikte sunularak zımnen kabul sonucu doğurması. Yetki itirazı yapılırken yetkili yerin ismen belirtilmesi usul gereğidir; genel bir karşı çıkış yeterli sayılmaz.
Senedin kendi takvimi
Yetki tartışması sürerken senedin kendi zamanaşımı işlemeye devam eder. Çekte ibraz süresi, senette vade ve protesto işlemleri sonraki hukuki imkânları belirler; ibraz veya protesto usulünde yapılan bir eksiklik, kambiyo vasfına dayalı takip imkânını ortadan kaldırabilir. Bu nedenle dosyada iki takvim birlikte tutulmalıdır: takip usulüne ilişkin süreler ve senedin kendisine ilişkin süreler.
Ticari uyuşmazlıkta yetki sözleşmesinin yeri
Tacirler arasında yapılan yetki sözleşmeleri, TTK ve HMK sınırları içinde geçerli olabilir. Ancak sözleşmedeki yetki kaydı, kambiyo senedine dayalı takipte otomatik olarak uygulanmaz; senet ile sözleşme arasındaki bağın kurulması gerekir. Cari hesap, bayilik veya teminat senedi ilişkilerinde bu bağın belgelenmesi savunmanın omurgasını oluşturur.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir; senedin metni, ciro zinciri ve ibraz kayıtları sonucu tümüyle değiştirebilir. Ödeme emrini aldıktan sonra süre kısa işlediğinden, dosyanızı vakit kaybetmeden bir hukukçuya inceletmeniz yerinde olur.