Ticari ilişkilerde bir sözleşmenin ihlali fark edildiğinde, dava sonucunu beklemek çoğu zaman fiilî bir çözümsüzlük yaratır. İhtiyati tedbir bu boşluğu doldurur; ancak tedbir kararı almak kadar, onu ayakta tutmak da usul kurallarına ve kısa sürelere bağlıdır. Bu rehber, TTK ve TBK kapsamındaki sözleşme uyuşmazlıklarında tedbir yolunu görev, yetki ve süre ekseninde ele alır.
Uyuşmazlık Ticari Dava Sayılıyor mu?
6102 sayılı TTK, hangi işlerin mutlak ticari dava sayıldığını ve tarafların tacir sıfatının hangi hâllerde belirleyici olduğunu düzenler. Ticari nitelikteki uyuşmazlıklarda asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Bu nitelendirme, yalnızca hangi kapıdan girileceğini değil, uygulanacak faiz rejimini, ihbar ve inceleme külfetlerini ve bazı hâllerde arabuluculuk zorunluluğunu da etkiler. Sözleşmenin bir tarafı tacir, diğeri tüketici konumundaysa nitelendirme baştan tartışmalı hâle gelir ve görevsizlik riski doğar.
Tedbir Talebi Nereye Yöneltilir?
Dava açılmadan önce ihtiyati tedbir, esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeden istenir. Dava açıldıktan sonra ise talep, davanın görüldüğü mahkemeye yöneltilir. Sözleşmede tahkim kaydı varsa tablo değişir: uyuşmazlığın esası hakem heyetine ait olsa bile, geçici hukuki korumaya ilişkin başvuru imkânı ayrıca değerlendirilmelidir. Yetki sözleşmesi bulunan dosyalarda, tedbirin sözleşmede kararlaştırılan yer mahkemesinden istenmesi, sonradan doğacak itirazları azaltır.
Tedbiri Ayakta Tutan Süre Zinciri
İhtiyati tedbirde asıl risk, kararın alınmasından sonra başlar. Aşağıdaki halkalardan biri kopduğunda tedbir kendiliğinden ortadan kalkabilir:
- Kararın uygulanması için icra dairesine veya ilgili mahkemeye yapılacak talebin süresinde iletilmesi.
- Dava açılmadan alınan tedbirde, esas hakkındaki davanın kanunda öngörülen süre içinde açılması.
- Belirlenen teminatın zamanında yatırılması.
- Karşı tarafın itirazına karşı beyanların süresinde sunulması.
Bu halkaların her biri için ayrı hatırlatma konulmadığında, esasa ilişkin haklılık tek başına sonucu kurtarmaz.
Talebin İçeriği: Yaklaşık İspat Nasıl Kurulur?
Tedbir talebinde tam ispat aranmaz; ancak hakkın varlığının ve gecikmesinde sakınca bulunduğunun inandırıcı biçimde ortaya konması gerekir. Sözleşme metni, teslim ve fatura kayıtları, yazışmalar ve varsa bilirkişi ön değerlendirmesi bir arada sunulmalıdır. Talep edilen tedbirin kapsamı ölçüsüz genişletildiğinde, mahkeme daha dar bir koruma vermeyi tercih edebilir; bu nedenle istemin somut, uygulanabilir ve sınırları belirli yazılması yararlıdır.
Karşı Taraf Konumundaysanız
Aleyhe verilen tedbir kararına itiraz, kararın tefhim veya tebliğinden itibaren işleyen kısa bir süreye tabidir. İtiraz dilekçesinde yalnızca esasa ilişkin savunma değil, teminatın yetersizliği ve tedbirin işletme faaliyetine etkisi de somut verilerle gösterilmelidir. Haksız tedbir nedeniyle doğan zararın tazmini imkânı ayrıca akılda tutulmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşme hükümleri, tarafların sıfatı ve talebin niteliği süreci değiştirebileceğinden, tedbir başvurusu öncesinde dosyanın hukuken değerlendirilmesi yerinde olur.