Kambiyo senedine dayalı uyuşmazlıklarda taraflar arasındaki asıl ilişkiyi düzenleyen sözleşmede çoğu zaman bir delil sözleşmesi hükmü bulunur: defterler, e-posta yazışmaları veya cari hesap ekstresi münhasır delil sayılır. Bu hüküm, uyuşmazlık icra takibine dönüştüğünde hangi mercie ne ölçüde etki eder? Sorunun cevabı, dosyanın hangi kanaldan yürüdüğüne bağlıdır.
Delil Sözleşmesinin Sınırı
HMK, tarafların belirli vakıaların ispatını belirli delillere hasretmesine imkân tanır. Ancak bu serbestlik sınırsız değildir: kesin delil doğuran bir anlaşma, tarafın hakkını aramasını fiilen imkânsız kılacak ölçüde ağırsa geçerliliği tartışılır. Ayrıca kambiyo senedinin kendisi TTK'ya tabi bağımsız bir belgedir; senedin şekil şartlarına ilişkin itirazlar, taraflar arasındaki delil anlaşmasıyla bertaraf edilemez.
İki Ayrı Hat: Takip Hattı ve Dava Hattı
Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takipte imzaya ve borca itiraz, İİK sistematiğinde icra mahkemesine yapılır ve süresi genel dava sürelerinden çok kısadır. İcra mahkemesi sınırlı incelemeye tabidir; buradaki inceleme belge üzerinden yürüdüğü için delil sözleşmesine dayanan geniş bir tanık veya ekstre tartışması genellikle bu aşamada dinlenmez. Asıl ilişkiye dair menfi tespit veya istirdat talepleri ise ticari nitelik taşıyorsa asliye ticaret mahkemesinin görev alanına girer ve delil sözleşmesi asıl etkisini burada gösterir.
Yetki Kurgusu
- Takip bakımından İİK'nın yetki kuralları ve senetteki ödeme yeri kaydı birlikte okunur.
- Menfi tespit davasında yetki, davalının yerleşim yeri ve sözleşmedeki yetki şartına göre değerlendirilir.
- Ticari dava niteliğindeki para alacaklarında arabuluculuk dava şartı gündeme gelir; bu şart atlanırsa dava usulden reddedilir ve bu sırada itiraz süreleri işlemeye devam eder.
Süreyi Yakan Tipik Senaryo
Borçlu, elindeki yazışmaların delil sözleşmesi gereği kesin delil olduğuna güvenerek icra mahkemesine itiraz süresini geçirir; takip kesinleşir, haciz uygulanır. Bu noktada elde kalan yol menfi tespit veya istirdattır; fakat teminat, ihtiyati tedbir ve ödenen bedelin iadesi gibi ek yükler doğar. Bu nedenle ödeme emri tebliğ edildiği gün takvimin başlatılması, delil tartışmasından önce gelir.
Dosya Kurma Önerisi
- Senedin fotokopisi değil aslının veya takip dosyasındaki suretinin incelenmesi.
- Asıl ilişki sözleşmesindeki delil ve yetki maddelerinin ayrı ayrı çıkarılması.
- Ticari defter kayıtlarının karşılıklı uyumunun önceden kontrolü.
- İtiraz süresi ile arabuluculuk takviminin tek tabloda tutulması.
Bu metin genel bilgi amaçlıdır. Senedin türü, takip yolu ve sözleşme metni sonucu tümüyle değiştirebileceğinden, ödeme emri elinize ulaştığında belgeleri bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz önerilir.