Ticari ilişkilerde sözleşmeye konulan tahkim şartı ile ödeme aracı olarak verilen çek veya senet çoğu zaman aynı dosyada karşımıza çıkar. Çek ve senet uyuşmazlıklarında asıl soru, uyuşmazlığın hakem önüne mi yoksa icra ve mahkeme mercilerine mi taşınacağıdır. Bu rehber TTK, TBK ve 6102 ekseninde bu ayrımı ve kaçırılması hâlinde telafisi güç süreleri ele alır.
Tahkim Şartı Kambiyo Takibini Engeller mi
Kambiyo senedi, temel ilişkiden soyut bir borç doğurur. Bu nedenle senedin kendisine dayanılarak yapılan icra takibi, sözleşmedeki tahkim şartına rağmen genellikle mümkün görülür. Buna karşılık temel ilişkiye dayanan menfi tespit, alacaklının sebepsiz zenginleşmesi veya sözleşmeye aykırılık iddiaları tahkim şartının kapsamına girebilir. Uygulamada tartışmalı olan bu alanda, sözleşme metninin kapsam maddesi dikkatle okunmalıdır.
Senedin Şekil Şartları: Her Şeyden Önce Gelen Filtre
- Senet metninde kayıtsız şartsız ödeme vaadinin bulunması
- Düzenlenme tarihi ve yerinin okunabilir olması
- Keşideci imzası ile kaşe arasındaki temsil yetkisi ilişkisi
- Ciro zincirinin kesintisiz olması
- Tahrifat veya sonradan doldurma iddiasına dayanak izler
Şekil şartlarından biri eksikse senet kambiyo vasfını yitirir; bu durumda takip yolu da savunma stratejisi de değişir.
İbraz ve Müracaat Sürelerinin Takvimi
Çekte ibraz süresi, karşılıksızlık şerhi ve müracaat haklarının kullanılması birbirine bağlı adımlardır. Süresinde ibraz edilmeyen bir çekte, keşideciye başvuru imkânı korunsa da cirantalara müracaat hakkı kaybedilebilir. Bonoda ise vade türü, zamanaşımının başlangıcını belirler. Bu tarihlerin tek bir tabloda tutulması, çok taraflı dosyalarda kimin hangi sıfatla ne kadar süre içinde takip edilebileceğini görünür kılar.
İtirazın Nerede İleri Sürüleceği
Kambiyo takibinde borca ve imzaya itiraz icra mahkemesine yapılır ve kısa süreye bağlıdır. Tahkim itirazı ise davanın açıldığı mahkemede ilk itiraz olarak, esasa cevap süresi içinde ileri sürülmelidir. Bu iki mekanizmayı karıştırmak, hem takibin durdurulması imkânını hem de tahkim itirazını aynı anda kaybettirebilir.
Hakem Kararından Sonraki Aşama
Tahkim yoluna gidilmiş ve karar alınmışsa, bu kararın icra edilebilmesi için mahkemeden onay alınması gerekir. İptal davası da kısa bir süreye bağlıdır ve sınırlı sebeplere dayanır. Kararı elinde bulunduran tarafın icra hazırlığını, iptal süresinin akışıyla birlikte planlaması gerekir.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel çerçeve sunar; senedin türü, sözleşmedeki tahkim maddesinin ifadesi ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebilir. Elinizde karşılıksız çıkan bir çek veya ödenmemiş senet varsa, süreler işlediği için değerlendirmeyi ertelememek gerekir.