Kambiyo senedine dayanan uyuşmazlıklarda taraflar çoğu zaman iki soruyla karşılaşır: dava mı açılacak takip mi yapılacak, ve arabuluculuğa başvurmak zorunlu mu? Bu rehber, TTK ve TBK ekseninde çek-senet dosyalarında dava şartını ve doğru mercii belirlemeye odaklanır.
Dava Şartı Arabuluculuk Nerede Devreye Girer?
6102 sayılı TTK, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalarda arabuluculuğa başvurulmuş olmasını dava şartı hâline getirmiştir. Ancak bu kural her ticari uyuşmazlığı kapsamaz. İcra takibine yapılan itirazın giderilmesi için icra mahkemesinden istenen itirazın kaldırılması talebi dava değil, takip hukuku içinde bir başvurudur ve arabuluculuk şartına tabi tutulmaz. Buna karşılık genel mahkemede açılacak itirazın iptali davası, ticari nitelikteyse dava şartına tabidir. İhtiyati haciz talebi de bu kapsamın dışındadır ve gecikmeksizin ileri sürülebilir. Bu ayrımların karıştırılması, alacaklıyı ya gereksiz bir arabuluculuk sürecine ya da usulden ret ile karşılaşacağı bir davaya sürükler.
Senedin Kendisini Denetleyin
- TTK'nın aradığı şekil şartlarının tamamı senet metninde var mı?
- Keşide ve vade tarihleri, tutar yazı ve rakam uyumu kontrol edildi mi?
- Ciro zinciri kesintisiz mi, beyaz ciro ve rehin cirosu ayrımı yapıldı mı?
- Aval veren varsa sorumluluğunun kapsamı belirlendi mi?
- Senedin dayandığı temel ilişki ve varsa teminat kaydı incelendi mi?
- Kambiyo hukuku bakımından zamanaşımı süreleri hesaplandı mı?
Görev ve Yol Seçimi
Tarafların tacir olduğu ve ilişkinin ticari işletmeyle ilgili bulunduğu uyuşmazlıklarda asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Kambiyo senetlerine mahsus takipte ödeme emrine karşı itiraz ve şikâyet ise icra mahkemesine yöneltilir ve süreler genel haciz yolundan daha kısadır. Menfi tespit davası genel mahkemede, takibin durdurulması talebi ise bu dava içinde ileri sürülür. Aynı uyuşmazlıkta birden fazla merci devrede olduğundan, hangi talebin nereye ait olduğunu gösteren tek sayfalık bir plan yapmak pratik fayda sağlar.
Arabuluculuk Sürecini Verimli Kullanmak
Zorunlu arabuluculuk yalnızca aşılması gereken bir eşik değildir. Görüşmeye senedin aslı, hesap dökümü ve ödeme iddialarına ilişkin belgelerle gidilmesi, anlaşma ihtimalini artırdığı gibi anlaşmama hâlinde de karşı tarafın savunmasını erkenden görünür kılar. Son tutanağın kapsamı, sonraki davada ileri sürülecek talepleri sınırlayabileceğinden dikkatle düzenlenmelidir.
Kapanış
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; senedin türü, tarafların sıfatı ve takibin aşaması sonucu değiştirir. Adım atmadan önce belgelerin bir hukukçu tarafından incelenmesi, yol seçiminde hata payını azaltır.