Çek ve senet gibi kambiyo senetlerine dayalı uyuşmazlıklarda en çok tartışılan konulardan biri yetki meselesidir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu senedin şekil şartlarını, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ise temel borç ilişkisini düzenler. Yanlış yetkili yerde başlatılan takip veya açılan dava, esasa girilmeden reddedilebilir; bu nedenle daha ilk adımda doğru mercii belirlemek gerekir.
Kambiyo Takibi mi, İlamsız Takip mi?
Elinde geçerli bir çek veya bono bulunan alacaklı, kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatabilir. Bu yol daha hızlıdır ancak senedin TTK'daki tüm şekil şartlarını taşıması şarttır. Senette bir eksiklik varsa senet kambiyo vasfını yitirir ve alacaklı yalnızca genel hükümlere, yani temel ilişkiye dayanabilir.
Yetkiyi Belirleyen Ölçütler
Ticari senetlerde yetki, sözleşmedeki kayıtlara ve borçlunun yerleşim yerine göre değişir:
- Senette ödeme yeri gösterilmişse kural olarak orası esas alınır.
- Ödeme yeri yoksa düzenleme yeri veya borçlunun yerleşim yeri gündeme gelir.
- Taraflar tacir ise geçerli bir yetki sözleşmesi yapılmış olabilir.
Yetki İtirazının Zamanlaması
Yetki itirazı ilk itiraz niteliğindedir; süresinde ve usulüne uygun ileri sürülmezse mahkeme yetkisiz olsa bile davaya bakabilir. Borçlu, itirazında hangi yerin yetkili olduğunu somut olarak göstermek zorundadır; aksi halde itiraz dikkate alınmayabilir.
İmza ve Borca İtirazın Ayrımı
Kambiyo takibinde borçlunun iki tür itirazı vardır: imzaya itiraz ve borca itiraz. İmzaya itiraz açıkça yapılmazsa imza kabul edilmiş sayılır. Bu ayrım, ispat yükünü ve inceleme yöntemini kökten değiştirdiği için dilekçede net biçimde kurulmalıdır.
Zamanaşımına Karşı Uyanık Olmak
Çek ve bonoda zamanaşımı süreleri temel alacaktan farklı işler. Süre geçtikten sonra senet kambiyo takibine dayanak olamasa da, temel borç ilişkisi hâlâ dava konusu yapılabilir. Bu nedenle senedin düzenlenme ve vade tarihleri baştan bir takvime işlenmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Çek ve senetten kaynaklanan her uyuşmazlık; senedin türü, taraf sıfatları ve tarihler bakımından farklıdır. Adım atmadan önce dosyanızı bir hukukçuya değerlendirtmeniz önerilir.