Ortaklar arasındaki anlaşmazlıklarda dosyanın kaderi çoğu zaman iki noktada belirlenir: uyuşmazlığın hukuki niteliğinin doğru saptanması ve tarafların önceden yaptığı delil düzenlemesinin ne kadarının geçerli olduğu. Her ikisi de dava açılmadan önce çözülmesi gereken sorulardır.
Uyuşmazlığın Niteliğini Belirlemek
Aynı olay örgüsü, hangi hukuki temele oturtulduğuna göre farklı davalara ve farklı sürelere yol açar. Genel kurul kararına yönelik bir itiraz mı söz konusudur, yönetim organının sorumluluğu mu tartışılmaktadır, yoksa ortaklar arasındaki pay devri sözleşmesinin ihlali mi gündemdedir? İlk ikisi 6102 sayılı TTK sistematiğinde şirketler hukuku davalarıdır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür; üçüncüsü ise sözleşmesel bir uyuşmazlık olarak TBK hükümlerine göre değerlendirilir. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari taleplerde dava açmadan önce arabuluculuğa başvurulmasının dava şartı olduğu da baştan hesaba katılmalıdır.
Genel Kurul Kararlarında Üç Aylık Süre
TTK, genel kurul kararlarının iptali için karar tarihinden itibaren üç aylık bir süre öngörür. Bu süre hak düşürücüdür ve kaçırıldığında kararın içeriğine ilişkin en güçlü itirazlar dahi dinlenmez. Toplantıda muhalefetin tutanağa geçirilmesi de ayrı bir şarttır; sonradan "karşı olduğumu sözlü söylemiştim" savunması dosyada karşılık bulmaz. Toplantı öncesi çağrı usulüne ilişkin eksiklikler, gündeme bağlılık ilkesine aykırılık ve bilgi alma hakkının engellenmesi gibi başlıklar, iptal talebinin somut dayanaklarıdır.
Delil Sözleşmesinin Sınırları
Ortaklık sözleşmelerine ve pay devri metinlerine sıkça "uyuşmazlıkta yalnızca şirket defterleri ve yazılı belgeler delil olarak kullanılır" tarzında hükümler konur. Bu tür bir delil sözleşmesi tarafların ispat imkânını daraltır; dosya açıldığında tanık dinletmeyi planlayan taraf, kendi imzaladığı hükümle karşılaşır. Sözleşme imzalanmadan önce şu kontrol yapılmalıdır: hangi delil türleri dışlanıyor, düzenleme tarafların ispat hakkını fiilen ortadan kaldıracak ölçüde ağır mı, ve elektronik yazışmalar "yazılı belge" kapsamında sayılmış mı? İmza aşamasında yapılacak tek cümlelik bir düzeltme, sonraki davanın seyrini değiştirebilir.
Şirket Kayıtlarına Erişim
- Ticari defterler, usulüne uygun tutulduğunda sahibi lehine de delil oluşturabilir; bu nedenle defter düzeni bir uyuşmazlık öncesi meselesidir.
- Pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ve genel kurul tutanakları ayrı ayrı temin edilmelidir.
- Bilgi alma ve inceleme talepleri yazılı olarak yapılmalı, cevapsız kalması hâlinde bu durum belgelenmelidir.
- Elektronik yazışmalarda kimin hangi yetkiyle beyanda bulunduğu, imza sirküleri ile birlikte gösterilmelidir.
Kapanış
Bu metin genel çerçeve sunar. Şirket türü, sözleşme metni ve uyuşmazlığın doğduğu an izlenecek yolu ve süreyi doğrudan etkilediğinden, genel kurul sonrası ilk günlerde dosyanın bir hukukçuyla gözden geçirilmesi önerilir.