Ticari ilişkilerde taraflar, uyuşmazlık çıkması halinde hangi delillerle ispat yapılacağını önceden kararlaştırabilir. TTK ve TBK çerçevesinde delil sözleşmesi, tacirler arasında sıkça başvurulan ancak sınırları iyi bilinmediğinde geri tepen bir araçtır. Bu rehber, sözleşmeye konulan delil kayıtlarının ispat üzerindeki etkisini ele alır.
Delil Sözleşmesi Nedir, Ne İşe Yarar?
Delil sözleşmesi, tarafların bir vakıanın yalnızca belirli delillerle ispat edilebileceğini kararlaştırdıkları anlaşmadır. Örneğin "ödemeler yalnızca banka dekontuyla ispatlanır" kaydı, sonradan tanık dinletme yolunu kapatabilir. Bu kayıt, ticari defterlerin ve yazışmaların delil değerini de doğrudan etkiler.
Münhasır ve Münhasır Olmayan Ayrımı
Uygulamada en kritik nokta, kaydın münhasır olup olmadığıdır. Münhasır delil sözleşmesi diğer tüm ispat vasıtalarını dışlar; münhasır olmayan kayıt ise yalnızca ek bir imkan tanır. Sözleşme metni bu konuda açık değilse yorum uyuşmazlığı doğar. Bu nedenle kayıt kaleme alınırken "sadece", "münhasıran" gibi ifadelerin bilinçli seçilmesi gerekir.
Geçersizlik Halleri
- Tarafın delil hakkını tümüyle ortadan kaldıran, savunmayı imkansız kılan kayıtlar geçersiz sayılabilir.
- Kesin delil gerektiren durumlarda emredici usul kurallarına aykırı düzenlemeler sonuç doğurmaz.
- Zayıf tarafın korunduğu ilişkilerde tek yanlı dayatılan kayıtlar denetime tabidir.
Sözleşmeye Kayıt Koyarken Dikkat Edilecekler
- Hangi vakıaların hangi delille ispatlanacağı somut olarak yazılmalıdır.
- Elektronik yazışma, e-fatura ve mesajların delil değeri ayrıca düzenlenmelidir.
- Ticari defterlerin durumu, TTK'nın defter delili rejimiyle çelişmeyecek şekilde ele alınmalıdır.
- Kaydın münhasır olup olmadığı tereddüde yer bırakmadan belirtilmelidir.
Uyuşmazlık Çıktığında Strateji
Dava aşamasında delil sözleşmesine dayanan taraf, karşı yanın sunduğu delillerin sözleşmeyle dışlandığını öne sürebilir. Buna karşı taraf ise kaydın geçersizliğini veya kapsam dışılığını tartışır. Bu ikili çekişme çoğu zaman esasa girilmeden sonucu belirlediğinden, dava dilekçesinde delil itirazlarının baştan planlanması önemlidir.
Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir. Delil sözleşmelerinin geçerliliği somut sözleşme metnine ve tarafların tacir sıfatına göre değişir; kendi durumunuz için bir hukukçuyla metni birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.