Ticari ilişkilerde uyuşmazlık çıktığında tarafların elindeki en güçlü araç, sözleşmeyi imzalarken kurdukları ispat düzenidir. TTK tacirler arasındaki ilişkilere özgü kurallar getirirken, HMK delil sözleşmesinin sınırlarını çizer; TBK ise sözleşmenin kurulması ve yorumuna ilişkin çerçeveyi verir. Bu rehber, sözleşme metnindeki ispat hükümlerinin uyuşmazlık anında nasıl işlediğini ele alıyor.
Delil Sözleşmesi Ne Yapar, Ne Yapamaz
Taraflar belirli bir vakıanın yalnızca belirli delillerle ispat edilebileceğini kararlaştırabilir. Bu düzenleme, tanık beyanına dayalı belirsizliği azaltır ve yargılamayı hızlandırır. Ancak delil sözleşmesinin sınırsız olmadığı, tarafların ispat hakkını fiilen ortadan kaldıran hükümlerin geçerli sayılmayabileceği gözden kaçırılmamalıdır. Bu nedenle hüküm, hangi vakıa için hangi delilin geçerli olacağını açıkça göstermeli; genel ve muğlak ifadelerden kaçınılmalıdır.
Sözleşmeye Konulacak İspat Altyapısı
- Defter ve kayıtların hangi tarafça tutulacağı ve karşılıklı mutabakat dönemleri
- Sipariş, teslim ve kabul süreçlerinin hangi belgeyle kanıtlanacağı
- Elektronik yazışmaların hangi adresler üzerinden yapılacağı ve bağlayıcılığı
- Kayıtlı elektronik posta ile yapılacak bildirimlerin kapsamı
- Ayıp ihbarı ve muayene sürelerinin yazılı biçimde tanımlanması
Bildirim ve İhtar Usulünün Kritik Rolü
Tacirler arasında temerrüde düşürme, sözleşmeden dönme ve fesih beyanlarının belirli şekillerde yapılması gerekir. Sözleşmede bildirim usulü ayrıca düzenlenmişse ona uyulmaması, geçerli bir beyanın dahi sonuç doğurmamasına yol açar. Adres değişikliğinin karşı tarafa bildirilmemesi hâlinde son bildirilen adrese yapılan tebligatın geçerli sayılacağına ilişkin hüküm, uygulamada en çok işe yarayan maddelerden biridir.
Uyuşmazlık Çıktığında İlk Üç Adım
- Sözleşmenin tüm ekleri, değişiklik protokolleri ve tarihli nüshaları bir araya getirilir.
- Sözleşmede yer alan ispat, bildirim ve yetki hükümleri ayrı bir tabloya çıkarılır.
- Uyuşmazlığın konusuna göre arabuluculuk dava şartı kapsamına giriyor mu kontrol edilir.
Ticari davalarda belirli alacaklar bakımından arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır; bu adım atlandığında dosya esasa girilmeden reddedilir. Yetki ve tahkim şartı bulunan sözleşmelerde ise başvurulacak merci en baştan doğru belirlenmelidir.
Sözleşme Yazımında Sık Görülen Zayıflıklar
Fiyat ve teslim koşullarının ayrıntılı yazıldığı sözleşmelerde, uyuşmazlık hâlinde işleyecek usul hükümlerinin tek paragrafa sıkıştırılması yaygın bir eksikliktir. Ayrıca imza yetkisinin sirkülerle doğrulanmaması, sonradan sözleşmenin bağlayıcılığının tartışılmasına zemin hazırlar. Elektronik ortamda kurulan sözleşmelerde ise metnin hangi sürümünün kabul edildiğinin kayıt altına alınması gerekir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Sözleşmenizin metni ve taraflar arasındaki yazışma geçmişi sonucu belirleyeceğinden, uyuşmazlık öncesinde hukuki değerlendirme alınması önerilir.