Kambiyo senetlerine dayalı uyuşmazlıklarda taraflar çoğu zaman "tedbir alalım" diye yola çıkar; oysa TTK ve HMK çerçevesinde alacaklı ile borçlunun elindeki geçici koruma araçları farklıdır. Çek ve senet dosyalarında doğru aracı seçmek, hem sonucu hem de üstlenilen riski belirler. Aşağıdaki başlıklar bu seçimi düzenli biçimde yapmak içindir.
İhtiyati Tedbir mi, İhtiyati Haciz mi?
- Alacaklı tarafında: para alacağının güvence altına alınması için tipik araç ihtiyati hacizdir; senedin vadesi, ibraz durumu ve borçlunun mal kaçırma emaresi burada belirleyicidir.
- Borçlu tarafında: senedin bedelsiz kaldığı, rızası dışında elinden çıktığı veya ödendiği iddiası varsa gündeme gelen yol menfi tespit davası ve bu dava kapsamında istenecek tedbirdir.
- Üçüncü kişi tarafında: senedin ciro yoluyla devredildiği hâllerde, iyiniyet tartışması ayrı bir başlık olarak kurulur.
Takibin Durdurulması Talebinin Sınırları
Menfi tespit davası açılmış olması, tek başına icra takibini kendiliğinden durdurmaz. Bu nedenle talep, hangi aşamanın durdurulmasının istendiği açıkça yazılarak kurulmalı; takip henüz başlamamışsa ayrı, başlamışsa ayrı bir çerçeve kullanılmalıdır. Ödeme yapılmışsa ve talep paranın iadesine yönelmişse davanın niteliği de değişir. Bu ayrım dilekçenin en başında netleştirilmelidir.
Teminat ve Karşı Risk Hesabı
- Talep edilen geçici korumanın karşılığında yatırılacak teminatın türü ve tutarı önceden hesaplanır.
- Haksız çıkma ihtimalinde doğabilecek tazminat sorumluluğu değerlendirilir.
- Teminat mektubu ile nakit teminat arasındaki maliyet farkı, dosyanın beklenen süresine göre karşılaştırılır.
- Kararın uygulanması için tanınan süre takvime işlenir; süresinde uygulanmayan kararın etkisini yitireceği unutulmaz.
Dilekçeyi Güçlendiren Belgeler
- Senedin aslı veya onaylı örneği ile arka yüzündeki ciro silsilesi,
- Karşılıksızlık kaydı, banka yazışmaları ve hesap hareketleri,
- Senedin dayandığı temel ilişkiyi gösteren sözleşme, fatura, irsaliye,
- Ödeme iddiası varsa dekont, makbuz ve yazışmalar.
Bildirim Gecikmesinin Doğurduğu Kayıp
Ödeme emrinin veya tedbir kararının ilgiliye geç ulaşması, kambiyo takiplerinde özellikle ağır sonuç doğurur; çünkü bu takip türünde itiraz süreleri kısadır ve itiraz kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz. Adres değişikliği, şirket merkezinin taşınması veya tebligatın yetkisiz kişiye yapılması hâllerinde usulsüzlük iddiası öğrenme tarihine dayandırılarak ileri sürülmeli, öğrenme tarihi somut belgeyle desteklenmelidir. Senedin tarihi, ibraz tarihi, takip tarihi ve tebliğ tarihi tek bir çizelgede tutulmalıdır.
Bu metin genel bir çalışma düzeni sunar; senedin türü, ciro zinciri ve tarafların ticari ilişkisi sonucu değiştirebilir. Teminat yükümlülüğü doğuran adımlara geçmeden önce bir hukukçudan görüş almanız isabetli olur.