Kambiyo senetlerine dayanan uyuşmazlıklarda tahkim, sözleşmeden doğan ilişki ile senedin kendisinden doğan ilişkinin birbirine karışması nedeniyle zorlu bir alandır. TTK, TBK ve 6102 çerçevesinde bu rehber, tahkim yolunun seçildiği çek ve senet dosyalarında bildirimlerin geç ulaşmasından kaynaklanan kayıpları önlemeye odaklanır.
Önce Cevaplanması Gereken Soru: Uyuşmazlık Hangi İlişkiden Doğuyor
Tahkim şartı kural olarak taraflar arasındaki sözleşmeye ilişkindir. Senedin düzenlenmesine temel olan satım, kredi ya da hizmet ilişkisinden doğan talepler tahkim şartı kapsamına girebilirken, kambiyo senedine özgü takip yolunun tahkim şartıyla tümüyle bertaraf edilip edilemeyeceği tartışmalıdır. Bu nedenle dosya açılmadan önce talebin senedin soyut borç ilişkisine mi yoksa temel ilişkiye mi dayandığı yazılı olarak tespit edilmelidir.
Tahkim Şartının Sağlamlık Denetimi
- Şartın yazılı olması ve tarafların iradesini tereddütsüz göstermesi
- Uyuşmazlık konusunun tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği bir hak olması
- Hakem sayısı, seçim usulü ve tahkim yerinin belirlenmiş olması
- Ciro ile senedi devralan üçüncü kişinin şartla bağlı olup olmadığının değerlendirilmesi
Bildirimlerin Geç Ulaşması Riski
Tahkimde bildirimler çoğu zaman sözleşmede yazılı adrese veya elektronik posta adresine yapılır. Şirket merkezinin taşınması, ticaret sicilindeki adresin güncellenmemesi veya kurumsal e-posta hesabının kapanması, hakem heyeti yazışmalarının ilgiliye ulaşmaması sonucunu doğurur. Cevap dilekçesi, tanık listesi veya delil sunma için verilen sürenin kaçırılması, tahkimde telafisi dava yargılamasına göre daha dardır. Bu nedenle sözleşmeye bildirim adresi maddesi konulmalı, adres değişikliği karşı tarafa yazılı ve kayıtlı biçimde iletilmeli, sicil kayıtları ile fiili adres arasındaki fark kapatılmalıdır.
Karar Sonrası Aşamayı Baştan Planlamak
Hakem kararı verildikten sonra iptal ve icra edilebilirlik aşamaları için kanunda süre öngörülmüştür ve bu süre kararın tebliğine bağlıdır. Dolayısıyla kararın hangi adrese, hangi tarihte ulaştığı, tahkim sürecinin başında kurulan bildirim düzeni kadar önemlidir. Kararın tebliğ tarihini gösteren belge en baştan saklanmalı, karar metnindeki maddi hesap hataları için kanunda öngörülen düzeltme yolunun da ayrı bir süreye tabi olduğu unutulmamalıdır.
Kısa Uygulama Notu
Senedin aslının muhafazası, ciro zincirinin okunabilirliği ve ödeme iddialarına dair banka kayıtları, tahkim dosyasında da klasik takip dosyasındaki kadar belirleyicidir. Yazılanlar genel bilgilendirme niteliğindedir; sözleşme metninizin lafzı sonucu değiştirebileceğinden, adım atmadan önce metnin bir hukukçu tarafından incelenmesi önerilir.