Ticari ilişkilerde uyuşmazlık doğduğunda tarafların elindeki en güçlü araç, çoğu zaman sözleşmenin kendisinde saklıdır. Sözleşme metnine konulan bir delil sözleşmesi hükmü, ihtilaf çıktığında hangi vakıanın hangi araçla ispatlanacağını önceden belirler ve mahkemeyi bağlar. TTK ve TBK ile 6102 sayılı Kanun ekseninde ele alınan bu rehber, hükmün nasıl kurulacağını ve delil eksikliği riskinin sözleşme aşamasında nasıl azaltılacağını anlatır.
Delil Sözleşmesi Ne Yapar, Ne Yapamaz?
Delil sözleşmesiyle taraflar, belirli bir vakıanın yalnızca belirli delillerle ispat edilebileceğini kararlaştırabilir; örneğin bildirimlerin sadece belirli bir e-posta adresi veya kayıtlı elektronik posta üzerinden yapılacağını öngörebilirler. Buna karşılık, tarafın kendi defter ve kayıtlarını tek başına kesin delil hâline getiren ya da karşı tarafı savunmadan tümüyle yoksun bırakan düzenlemeler geçerli sayılmaz. Genel işlem koşulu niteliğindeki dayatmalı hükümler de ayrı bir denetime tabidir.
Metne Konulması Yararlı Kayıtlar
- Bildirim adresleri ve adres değişikliğinin bildirilmemesinin sonucu
- Sipariş, onay ve teslimin hangi kanaldan yapılacağı
- Teslim ve ayıp ihbarının şekli ile tutanak zorunluluğu
- Mutabakat yazışmalarının süresi içinde yanıtlanmamasının anlamı
- Elektronik kayıtların hangi sistemden alınacağı ve nasıl saklanacağı
İhtilaf Çıktığında Uygulama Adımları
- Sözleşmenin ispata ilişkin maddeleri, esas maddelerden önce okunur; bu maddeler dava stratejisini belirler.
- Kararlaştırılan kanal dışında yapılmış yazışmalar ayrı bir klasörde tutulur; bunların hangi amaçla sunulacağı önceden belirlenir.
- Elektronik kayıtlar sunulacaksa bütünlüğünü gösteren sistem çıktıları birlikte hazırlanır.
- Ticari defterlerin delil olarak kullanılması gündeme gelecekse, defterlerin usulüne uygun tutulup tasdik edilmiş olması önceden kontrol edilir.
Uygulamada Görülen Zayıf Noktalar
Şirketler çoğu kez sözleşmeye titiz bir ispat hükmü koyar, ancak günlük işleyişte bu hükme uymaz: siparişler telefonla alınır, teslimatlar tutanaksız yapılır, mutabakatlar yanıtsız bırakılır. Bu durumda hüküm, ihtilafta kendi aleyhine işleyebilir. Bu nedenle sözleşme imzalandıktan sonra operasyon ekibine kısa bir uygulama talimatı verilmesi, hükmün fiilen çalışmasını sağlar.
Değerlendirme
Burada anlatılanlar genel niteliktedir. Sözleşmenin türü, tarafların tacir olup olmaması ve varsa tahkim kaydı sonucu değiştirebilir; metin imzalanmadan önce ispata ilişkin maddelerin bir hukukçu tarafından gözden geçirilmesi uygun olur.