Kambiyo senedine dayalı uyuşmazlıklarda taraflar çoğu zaman aynı cümleyi kurar: bir an önce tedbir alınsın. Ancak TTK ve İİK sisteminde geçici koruma tek bir kalıptan ibaret değildir ve yanlış talep, süre kaybının ötesinde dosyanın esasını da zayıflatır. Bu rehber, çek-senet uyuşmazlıklarında ihtiyati tedbir ile ihtiyati haciz arasındaki ayrımı ve her birinin gerektirdiği belgeyi konu alır.
Talebin Amacı Aracı Belirler
Ayrım aslında basit bir soruya dayanır: korunmak istenen şey bir para alacağı mı, yoksa senedin kendisine bağlı bir hukuki durum mu?
- Alacağın tahsilini güvence altına almak isteyen alacaklı için uygun araç kural olarak ihtiyati hacizdir.
- Senedin geçersizliğini, teminat senedi olduğunu veya borcun bulunmadığını ileri süren borçlu için gündeme gelen araç, menfi tespit davası kapsamında icranın durdurulmasına ya da senedin işleme konulmamasına yönelik tedbirdir.
- Rızası dışında elden çıkan senet bakımından ise iptal talebi ve buna bağlı olarak ödemeden men niteliğinde koruma söz konusu olur.
Çekte Ödemeden Men Talimatı
Keşidecinin bankaya doğrudan verdiği ödemeden men talimatı, sınırlı hâller dışında tek başına sonuç doğurmaz ve karşılıksızlık sürecini de durdurmaz. Uygulamada gerçek koruma, mahkemeden alınan karara dayanır. Bu nedenle çekin kaybolduğu, çalındığı ya da rıza dışı elde edildiği iddiası varsa, banka bildirimiyle yetinilmemeli, yargı yoluna eşzamanlı başvurulmalıdır.
Teminat Senedi İddiasının İspatı
Bono veya çekin teminat amacıyla verildiği iddiası, kambiyo senedinin soyut niteliği nedeniyle kolay kabul görmez. Bu iddianın kural olarak yazılı delille desteklenmesi beklenir. İşe yarayan belgeler şunlardır: senedin verildiği asıl sözleşme, senet üzerinde yer alan teminat kaydı, taraflar arasında düzenlenen protokol, senedin iade koşullarını gösteren yazışmalar ve senet ile asıl borç arasındaki tutar-tarih örtüşmesini gösteren cari hesap dökümü.
Teminat ve Süre Ayrıntıları
- Geçici koruma kararları kural olarak teminat karşılığında verilir; teminatın yatırılmaması kararı işlevsiz bırakır.
- İhtiyati haciz kararı alındıktan sonra, kanunun öngördüğü süre içinde takip ya da dava yoluna geçilmezse karar kendiliğinden etkisini yitirir.
- Karara itiraz yolu ve süresi dosyada takip edilmeli; karşı tarafın itirazına verilecek cevap için belge önceden hazırlanmalıdır.
- Haksız çıkma hâlinde tazminat sorumluluğu doğabileceğinden, talep gerekçesi abartısız ve belgeye dayalı kurulmalıdır.
Şirket Tarafındaki Kontroller
Senet, bir ticaret şirketi adına düzenlenmişse 6102 sayılı Kanun kapsamında temsil yetkisinin kapsamı ayrıca incelenmelidir. İmza sirküleri, sicil kayıtları ve yetkinin senet tarihindeki durumu, hem talep hem savunma bakımından belirleyici olabilir. Yetkisiz kişi tarafından atılan imza, senedin akıbetini bütünüyle değiştirebilir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; senedin türü, tarafların sıfatı ve takibin aşaması doğru aracın seçimini etkiler. Adım atmadan önce dosyanın bir hukukçu tarafından değerlendirilmesi önerilir.