Ticari ilişkilerde tahkim şartı yaygınlaşırken, aynı ilişkiden doğan çek ve senetlerin bu şarttan nasıl etkilendiği sık sık tartışma konusu olur. TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun uygulamasında bu tartışmayı çözen şey, çoğu kez sözleşme metninin ve senet arkasındaki ilişkinin belgeyle ortaya konabilmesidir.
Kambiyo takibi ile temel ilişki ayrımı
Kambiyo senetleri, düzenlendikleri temel ilişkiden bağımsız bir yapıya sahiptir. Bu nedenle senede dayalı takip ile temel sözleşmeden doğan uyuşmazlık farklı mecralarda yürüyebilir. Sözleşmede yer alan tahkim şartının kapsamının ne kadar geniş yazıldığı, hangi taleplerin hakem önüne gideceğini belirler. Şartın metni okunmadan yapılan yönlendirme, yetki tartışmasına takılır.
Yetki tartışması öncesi kontrol listesi
- Tahkim şartının yazılı ve taraflar arasında geçerli biçimde kurulmuş olması
- Şartın kapsamına hangi uyuşmazlıkların dahil edildiği
- Senedin hangi sözleşme kapsamında ve hangi tarihte verildiğini gösteren kayıtlar
- Cirolar zinciri ve senedi elinde bulunduranın sıfatı
- Ödeme, iade veya kısmi tahsile ilişkin yazışmalar
Delil eksikliğinin hakem yargılamasındaki karşılığı
Hakem önündeki yargılama belge ağırlıklı ilerler ve takvim genellikle sıkıdır. Sözleşme ekleri, teslim belgeleri ve cari hesap mutabakatları zamanında sunulmazsa, sonradan tamamlanmaları her zaman mümkün olmaz. Bu nedenle dosya, başvuru yapılmadan önce eksiksiz biçimde derlenmelidir. Senedin teminat amacıyla verildiği ileri sürülüyorsa, bu iddiayı destekleyen yazışma ve muhasebe kayıtları en baştan hazırlanmalıdır.
İzlenecek sıra
- Sözleşme metni ve tahkim şartı, kapsam yönünden ayrıntılı okunur.
- Senet asılları, arka yüzleri ve ibraz kayıtlarıyla birlikte incelenir.
- Temel ilişkiye ait belgeler tarih sırasına konularak kronoloji çıkarılır.
- Yetki itirazı yapılacaksa, ilk yazılı beyanla birlikte ileri sürülmek üzere hazırlanır.
- Muhasebe kayıtları ile iddia arasındaki uyum önceden kontrol edilir.
Süre ve ibraz kayıtlarının önemi
Kambiyo hukukunda ibraz, protesto ve zamanaşımı kayıtları sonucu doğrudan etkiler. Bu kayıtların bulunmaması halinde alacaklı, senede bağlı avantajlarını kaybederek temel ilişkiyi ispat etmek zorunda kalabilir; bu da uyuşmazlığı bambaşka bir ispat düzlemine taşır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Ticari uyuşmazlıklarda sözleşme metninin lafzı belirleyici olduğundan, tahkime veya icra takibine yönelmeden önce belgelerin bir hukukçu tarafından incelenmesi önerilir.