Ortaklar, yöneticiler ve şirket arasındaki uyuşmazlıklarda tarafların ellerindeki belgeler çoğu zaman aynı kaynaktan çıkar; asıl mesele bu belgelerin mahkemede hangi güçle ileri sürülebileceğidir. TTK ve 6102 sayılı Kanun ekseninde kurulan pay sahipliği ilişkilerinde, TBK'nın sözleşme serbestisiyle birlikte kullanılan delil sözleşmesi ispat düzenini baştan şekillendirir. Bu rehber, delil sözleşmesinin usul takvimine nasıl yerleştirileceğini ele alır.
Delil Sözleşmesi Ne Yapar, Ne Yapamaz
Delil sözleşmesiyle taraflar belirli vakıaların yalnızca belirli delillerle ispat edilebileceğini kararlaştırabilir. Ancak bu anlaşma, tarafın hak arama özgürlüğünü ortadan kaldıracak veya ispatı imkânsız hâle getirecek biçimde kurulamaz. Şirket ana sözleşmesine, pay sahipleri sözleşmesine ya da yönetici hizmet sözleşmesine konulan kayıtların bu sınırı aşıp aşmadığı, uyuşmazlık çıkmadan önce denetlenmelidir.
Uyuşmazlık Türüne Göre Ayrışan Yol
- Genel kurul kararının iptali istemleri, kanunda öngörülen kısa hak düşürücü süreye tabidir; delil sözleşmesi bu süreyi uzatmaz.
- Yönetici sorumluluğu talepleri şirket zararının somutlaştırılmasını gerektirir; burada bilirkişi incelemesi ağırlık kazanır.
- Bilgi alma ve inceleme hakkına dayanan talepler, genel kurul gündemine bağlı bir sıra izler.
- Haklı sebeple fesih ve ortaklıktan çıkarma istemlerinde mahkemenin takdir alanı geniştir.
Belge Düzenini Uyuşmazlıktan Önce Kurmak
Pay defteri, yönetim kurulu karar defteri, genel kurul tutanakları ve hazirun cetvelleri bir arada tutulmadığında, en güçlü iddia bile dayanaksız kalır. Şirket defterlerinin usulüne uygun tutulmaması, defterleri delil olarak kullanmak isteyen taraf aleyhine sonuç doğurabilir. Elektronik yazışmaların, imza sirkülerinin ve banka hareketlerinin tarih sırasına göre dizilmesi ilk adımdır.
Dava Açılmadan Önceki İki Kritik Adım
- Ticari uyuşmazlıklarda dava şartı olarak öngörülen arabuluculuk kapsamına girilip girilmediğinin tespiti.
- Delil tespiti veya defter incelemesi gibi geçici hukuki koruma taleplerinin, belge kaybı riskine karşı zamanında ileri sürülmesi.
Delil Eksikliği Riskini Azaltan Kayıtlar
Sözleşmeye konulacak bir kayıt, hangi vakıanın hangi belgeyle ispatlanacağını açık biçimde göstermelidir. Muğlak ifadeler, uyuşmazlık anında tarafların birbirine zıt yorumlarına kapı açar ve mahkemenin genel ispat kurallarına dönmesine yol açar. Kaydın kapsamı dar tutulup, hangi delillerin dışlandığı ayrıca yazılmalıdır.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme sunar; şirket türü, ana sözleşme hükümleri ve uyuşmazlığın niteliği sonucu değiştirebilir. Sözleşme kaydı hazırlamadan veya dava yoluna girmeden önce ticaret hukuku alanında çalışan bir hukukçuyla değerlendirme yapılması yerinde olur.