Kambiyo senedine dayalı takiplerde alacaklının en güçlü kozu senedin kendisidir; ancak bu koz, doğru yetki alanında kullanılmadığında işlevini yitirir. Yetki itirazıyla düşen bir dosyada senedin gücü değil, sürelerin yeniden işlemesi konuşulur. Bu rehber TTK ve TBK ekseninde, çek ve senet takiplerinde yetki tercihinin delil eksikliği ile nasıl iç içe geçtiğini anlatır.
Yetkiyi Belirleyen Üç Ayrı Kaynak
- Senet metninde gösterilen ödeme yeri
- Borçlunun yerleşim yeri veya ticari işletmesinin bulunduğu yer
- Taraflar arasında geçerli biçimde kurulmuşsa yetki sözleşmesi
Bu üç kaynak birbiriyle çatıştığında tercih rastgele yapılamaz; senedin türü ve tarafların sıfatı belirleyicidir. Tacir olmayan bir borçluyla yapılan yetki anlaşmasının geçerliliği ayrıca tartışılır.
Senedin Aslı Dosyaya Konmadan Yürüyen Takip
Kambiyo takibinde senedin aslının icra dosyasına sunulması, yalnızca şekli bir işlem değildir. İmzaya itiraz gündeme geldiğinde inceleme senet aslı üzerinden yapılır; fotokopiyle yürütülen bir dosyada bilirkişi incelemesi sağlıklı sonuç vermez. Çekte ise ibraz kaydı ve karşılıksızlık şerhi, hem takip yolunu hem de muhatap bankanın sorumluluğunu belirler.
Borca İtiraz ile İmzaya İtirazın Farklı Yolları
Borçlu bakımından bu iki itiraz aynı dilekçede yer alsa bile hukuki sonuçları ayrıdır. İmzanın kendisine ait olmadığını ileri süren borçlunun bunu açıkça belirtmesi gerekir; genel nitelikte bir itiraz, imzanın kabul edildiği sonucunu doğurabilir. Karşılığında alacaklı da senedin dayandığı temel ilişkiyi, yani sözleşme, teslim ve fatura zincirini hazır tutmalıdır.
Şirket Yetkilisi ve Kaşe Sorunu
6102 sayılı Kanun çerçevesinde şirket adına atılan imzanın temsil yetkisine dayanıp dayanmadığı, sicil kayıtlarıyla ortaya konur. İmza sirküleri ve tescil ilanı dosyaya konmadığında, şirketi bağlayan bir borç kişisel borca dönüşebilir ya da tersine, şirketten tahsil imkanı kaybedilebilir.
Değerlendirme
Kambiyo takiplerinde hız kadar isabet de önemlidir: yanlış yerde açılan dosya, elinizdeki en sağlam senedi bile zaman kaybına çevirir. Senedin türü, tarafların sıfatı ve ödeme yeri kaydı her dosyada farklı sonuç doğurduğundan, takip açılmadan önce yetki analizinin yazılı olarak yapılması yerinde olur.