Ticari ilişkilerde uyuşmazlık çıktığında, kimin neyi hangi araçla ispat edeceği çoğu zaman sonucu belirler. Taraflar bu ispat düzenini önceden kurgulamak isterse devreye delil sözleşmesi girer. TTK ticari işin niteliğini, TBK sözleşmenin kuruluşunu, 6102 sayılı Kanun ise tacirler arasındaki ilişkileri düzenlerken; HMK delil sözleşmesine olanak tanır. Bu rehber, sözleşme serbestisi ile ispat kuralları arasındaki bağı ele alır.
Delil Sözleşmesi Nedir
Delil sözleşmesi, tarafların bir uyuşmazlıkta hangi delillerle ispat yapılacağını önceden kararlaştırmalarıdır. Örneğin belirli bir hususun yalnızca yazılı belgeyle ispat edilebileceği, tanık deliline başvurulamayacağı kararlaştırılabilir. Böyle bir hüküm, sonradan doğacak ihtilafta ispat araçlarını sınırlayarak öngörülebilirlik sağlar.
Ticari Defterlerin Yeri
Tacirler arasındaki uyuşmazlıklarda usulüne uygun tutulan ticari defterler, sahibi lehine ve aleyhine ispat bakımından ayrı bir öneme sahiptir. Defterlerin açılış-kapanış onayları, kayıtların düzenli tutulması ve dayanak belgelerle uyumu; ispat değerini doğrudan etkiler. Bu nedenle defter düzeni, uyuşmazlık çıkmadan önce gözetilmesi gereken bir konudur.
Sözleşmeye Konabilecek İspat Kayıtları
- Belirli hususların yalnızca yazılı belgeyle ispatı
- Bildirimlerin hangi adres veya kanaldan yapılacağı
- Fatura ve mutabakatların itiraz süresi ve şekli
Delil Eksikliğinin Sonucu
İspat düzeni önceden kurgulanmamışsa, taraflar uyuşmazlık anında ellerindeki dağınık yazışmalara mahkûm kalır. Yazılı delil bulunmayan hususlarda talep, ispatlanamadığı için reddedilebilir. Delil sözleşmesi ise bu belirsizliği azaltır; ancak sözleşmenin kendisinin de geçerli ve açık biçimde kaleme alınması gerekir.
Uygulama Önerisi
- Sözleşme kurulurken ispatı zor olabilecek hususlar belirlenir.
- Bu hususlar için delil ve bildirim kuralları sözleşmeye yazılır.
- Ticari defter ve belge düzeni buna uygun tutulur.
Delil sözleşmesinin sınırları ve geçerlilik koşulları vardır; her hüküm her uyuşmazlıkta aynı sonucu doğurmaz. Sözleşmelerinizi kurgularken ticaret hukuku alanında bir hukukçudan görüş almanız yerinde olur.