Şirketler arası ticari ilişkilerde tahkim şartı, uyuşmazlığın devlet mahkemeleri yerine seçilmiş hakemler önünde çözülmesini sağlayan bir sözleşme aracıdır. TTK ve TBK çerçevesinde kurulan sözleşmelerde tahkim, gizlilik ve hız beklentisiyle tercih edilir; ancak yanlış kaleme alınan bir tahkim maddesi, tarafı hem mahkemeden hem tahkimden mahrum bırakabilir.
Tahkim Şartı Ne Zaman İşe Yarar
Tahkim, özellikle sınır ötesi ticaret, ortaklık uyuşmazlıkları ve teknik bilgi gerektiren tedarik sözleşmelerinde tercih edilir. Kararın gizli kalması, sektöre özgü hakem seçilebilmesi ve bazı durumlarda daha kısa sürede sonuç alınması başlıca avantajlardır. Buna karşılık ihtiyati tedbir gibi acil koruma önlemleri çoğu zaman yine mahkemeden istenir; bu nedenle sözleşmede tahkim ile geçici koruma arasındaki köprü açıkça kurulmalıdır.
Geçerli Bir Tahkim Maddesinin Unsurları
- Tarafların iradesinin tereddüde yer bırakmayacak biçimde tahkime yönelmiş olması
- Tahkim yerinin, uygulanacak usul kurallarının ve dilin belirlenmesi
- Hakem sayısı ve seçim yönteminin somutlaştırılması
- Uyuşmazlığın kapsamının (yalnız sözleşme mi, haksız fiil dahil mi) tanımlanması
Bu unsurlardan biri eksik kaldığında, taraflar tahkimin işleyip işlemeyeceğini tartışmak zorunda kalır ve süreç daha başlamadan tıkanır.
Sözleşme Müzakeresinde Dikkat Edilecekler
Müzakere aşamasında tahkim maddesi çoğu kez son dakikaya bırakılır ve standart bir kalıp yapıştırılır. Oysa maddenin, sözleşmenin fesih, cezai şart ve teminat hükümleriyle uyumlu olması gerekir. Örneğin cezai şartın tahkim kapsamında talep edilip edilemeyeceği baştan netleştirilmezse, alacaklı ikinci bir cephede zaman kaybeder.
Uyuşmazlık Çıktığında İzlenecek Yol
- Sözleşmedeki tahkim maddesinin kapsamı ve yürürlüğü kontrol edilir.
- Talep konusu, tahkime elverişli olup olmadığı yönünden değerlendirilir.
- Delil ve yazışmalar, hakem heyetine sunulacak biçimde tarih sırasına konur.
- Acil koruma gerekiyorsa mahkemeden ihtiyati tedbir, esas için tahkim yolu paralel yürütülür.
Tahkim kararının sonradan iptali gündeme gelebileceğinden, sürecin her adımında usule uygunluk tutanaklarla belgelenmelidir.
Kısa Değerlendirme
Her ticari ilişki tahkime uygun değildir; bazı uyuşmazlıklarda mahkeme yolu daha korunaklıdır. Sözleşmenizdeki tahkim maddesinin somut ticari ilişkinize uyup uymadığını, imza öncesinde bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.