Çek ve senet gibi kambiyo senetleri, ticari hayatta hızlı tahsil imkânı sağlar; bu nedenle icra takibinde kendine özgü kurallara tabidir. Türk Ticaret Kanunu (TTK) senetlerin şeklî geçerliliğini, Türk Borçlar Kanunu (TBK) ise temel borç ilişkisini düzenler. Bu rehber, kambiyo takibinde borçlunun ve alacaklının konumunu ele alır.
Kambiyo Senedinin Şeklî Unsurları
Bir belgenin çek veya bono sayılabilmesi için 6102 sayılı TTK'da öngörülen zorunlu unsurları taşıması gerekir. Eksik unsur, senedin kambiyo vasfını yitirmesine yol açabilir ve bu durum, kambiyo takibine karşı en temel itiraz sebeplerinden biridir. Bu nedenle takip başlamadan senedin tüm unsurları kontrol edilmelidir.
İmzaya ve Borca İtiraz Ayrımı
- İmzaya itiraz: senetteki imzanın borçluya ait olmadığı iddiası
- Borca itiraz: borcun ödendiği, hiç doğmadığı veya sona erdiği iddiası
- Yetki ve zamanaşımı itirazları ayrıca ileri sürülebilir
Kambiyo takibinde bu itirazlar, İİK'nın öngördüğü kısa süre içinde ve icra hukuk mahkemesine yapılır; sürenin kaçırılması takibi kesinleştirir.
Delil Sözleşmesinin Rolü
Taraflar, aralarındaki uyuşmazlıkta hangi delillerin geçerli sayılacağını önceden kararlaştırabilir. Bu delil sözleşmesi, örneğin bir hususun yalnızca yazılı belge ile ispat edilebileceğini öngörebilir. Ticari ilişkilerde delil sözleşmesi, ileride çıkacak uyuşmazlıkta ispat yükünü ve yöntemini baştan belirlediği için önemlidir. Ancak kesin delille ispat gereken hallerde tanık gibi araçların dışlanmış olabileceği gözetilmelidir.
Ödendiği İddiasının İspatı
Borçlu, senedin ödendiğini ileri sürüyorsa bunu kural olarak yazılı belge ile ispatlamalıdır. Sözlü beyan veya banka dekontu dışındaki dolaylı emareler çoğu zaman yetersiz kalır. Bu nedenle ödeme yapılırken senedin iadesi veya ibra belgesi alınması, sonraki ihtilafları önler.
Alacaklı Açısından Dikkat
Alacaklının da senedi süresinde ibraz etmesi, ciro zincirinin düzgün olması ve zamanaşımına dikkat etmesi gerekir. Aksi halde kambiyo hakları zayıflar ve alacak yalnızca temel borç ilişkisine dayanılarak takip edilebilir hale gelir.
Kambiyo takiplerinde süreler çok kısadır ve itiraz mercii özeldir. Çek-senet uyuşmazlığınızda ticaret ve icra hukuku alanında bir profesyonelle vakit kaybetmeden çalışmanız önerilir.