Ticari ilişkilerden doğan alacak ve tazminat taleplerinde dosyanın ilk kırılma noktası, dava dilekçesinden önce tamamlanması gereken usuli adımlardır. Arabuluculuk son tutanağı olmadan açılan bir dava, esasa hiç girilmeden reddedilir ve bu sırada sözleşmedeki süreler işlemeye devam eder.
Ticari Davada Dava Şartı
Türk Ticaret Kanunu uyarınca, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından ticari davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Buna karşılık tespit, men veya iptal gibi para alacağı dışındaki talepler bu kapsamda değildir. Aynı dilekçede farklı nitelikte talepler bir arada ileri sürüldüğünde, dava şartının hangi kalem için arandığı ayrıştırılmalıdır. Arabuluculuk tutanağında talebin tutarı ve konusu açıkça gösterilmelidir.
Görev: Asliye Ticaret Mahkemesi
Ticari dava sayılan uyuşmazlıklarda görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir; bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi ticaret mahkemesi sıfatıyla bakar. Bir uyuşmazlığın ticari dava sayılıp sayılmadığı, tarafların tacir sıfatı ve işin ticari işletmeyle ilgisi üzerinden belirlenir. Görev kuralı kamu düzenindendir; yargılamanın her aşamasında gözetilir ve tarafların anlaşmasıyla değiştirilemez.
Yetki Kaydı Her Zaman Geçerli midir?
Hukuk Muhakemeleri Kanununda yetki sözleşmesi yapma imkânı tacirler ile kamu tüzel kişileri bakımından tanınmıştır. Bu nitelikte olmayan taraflarla kurulan sözleşmelerdeki yetki kayıtları geçersiz sayılabilir. Ayrıca kanunda kesin yetki öngörülen hâllerde taraf iradesi sonuç doğurmaz. Genel yetki kuralı davalının yerleşim yeri, sözleşmeden doğan davalarda ise ifa yeri mahkemesidir; bu iki seçenek arasında tercih, delillerin ve tanıkların bulunduğu yere göre yapılmalıdır.
Sözleşme Metninde Kontrol Edilecekler
- Tahkim şartı var mı; varsa kapsamı tüm talepleri kapsıyor mu?
- İhtar ve fesih usulü için özel şekil şartı öngörülmüş mü?
- Cezai şart ve faiz oranları hangi tarihten itibaren işletilecek?
- Teslim ve ayıp bildirimi süreleri sözleşmeyle özel olarak belirlenmiş mi?
- Delil sözleşmesi bulunuyor mu; hangi kayıtlar münhasır delil sayılmış?
Anlaşma mı, Yargılama mı?
Ticari ilişkilerde uzlaşma kararı çoğu zaman hukuki haklılıktan çok tahsil edilebilirlik üzerinden verilir. Karşı tarafın mali durumu, teminat sunma kapasitesi ve ticari ilişkinin sürdürülme ihtimali dikkate alınmalıdır. Arabuluculuk anlaşma belgesi icra edilebilir nitelikte olduğundan, ödeme takvimi ve temerrüt hâlinde muacceliyet şartı metne açıkça yazılmalıdır.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar; sözleşmenin türü ve tarafların sıfatı sonucu etkileyebilir. Dava veya arabuluculuk yolunu seçmeden önce sözleşme metninin hukuki incelemeden geçirilmesi yerinde olur.