Ticari sözleşmelerin son sayfasındaki yetki ve uyuşmazlık maddeleri çoğu zaman şablon olarak geçilir. Uyuşmazlık çıktığında ise bu birkaç satır, davanın hangi şehirde ve hangi mahkemede görüleceğini belirler. Yanlış kurulmuş bir yetki kaydı, esasa hiç girilmeden zaman ve masraf kaybına yol açar.
Önce Görev: Dava Ticari mi?
6102 sayılı TTK, hangi işlerin ticari dava sayılacağını düzenler; bir kısmı tarafların sıfatından bağımsız olarak mutlak ticari dava niteliğindedir, bir kısmı ise her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili olması koşuluna bağlıdır. Bu ayrım kritiktir çünkü ticari dava sayılan uyuşmazlıklar asliye ticaret mahkemesinde görülür ve görev kuralları kamu düzenindendir; taraflar sözleşmeyle bu düzeni değiştiremez. Sözleşmede "İstanbul Ticaret Mahkemeleri yetkilidir" yazması, uyuşmazlığı ticari hale getirmez.
Yetki Kaydının Geçerlilik Şartları
- Yetki sözleşmesi, tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında yapıldığında sonuç doğurur; karşı taraf tacir değilse kayıt beklenen etkiyi göstermez.
- Kayıt yazılı olmalı ve hangi yer mahkemesinin yetkili kılındığı belirli veya belirlenebilir olmalıdır.
- Kesin yetki kuralının bulunduğu hallerde taraf iradesi sonuca etki etmez.
- Yetkinin münhasır olup olmadığı metinden anlaşılmalıdır; aksi halde genel yetkili mahkemeler de devrede kalabilir.
Arabuluculuk Şartının Atlanması
Ticari nitelikteki para alacağı ve tazminat talepleri bakımından arabulucuya başvuru dava şartıdır. Bu adım atlanarak açılan dava usulden reddedilir. Uygulamada sık görülen hata, arabuluculuk başvurusunun sözleşmedeki yetkili yer yerine başka bir yerde yapılmasıdır; başvurunun yeri de sürecin geçerliliği bakımından kontrol edilmelidir.
Uzlaşma mı, Dava mı: Ticari Karar Boyutu
Ticari uyuşmazlıklarda karar yalnızca hukuki değil ticari bir hesaptır. Devam eden bir iş ilişkisi, tedarik zinciri bağımlılığı veya referans kaygısı, davanın kazanılabilir olmasına rağmen sulhü mantıklı kılabilir. Buna karşılık sulh görüşmeleri uzadıkça TBK ve TTK kapsamındaki bildirim ve muayene sürelerinin kaçırılması riski büyür. Ayıp bildirimi gibi süreye bağlı adımların, müzakereden bağımsız olarak zamanında yapılması gerekir. Sulh protokolü imzalanacaksa, protokolün hangi faturaları ve hangi dönemi kapsadığı ile açık uçlu ibra ifadelerinden kaçınılması ayrıca önem taşır.
Sözleşme Yazarken Alınacak Önlemler
- Yetki maddesi, tarafların sıfatı kontrol edilerek yazılır.
- Uyuşmazlık çözüm sırası (görüşme, arabuluculuk, dava veya tahkim) açık biçimde kurulur.
- Tahkim tercih ediliyorsa tahkim şartı eksiksiz ve tek anlamlı yazılır; yargı ve tahkimi birlikte gösteren muğlak metinlerden kaçınılır.
- Bildirim adresleri ve tebligat yöntemi ayrı maddede düzenlenir.
Bu içerik genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşmenizin metni, tarafların sıfatı ve talebin niteliği görevli ve yetkili mahkemeyi değiştirebilir; dava açmadan önce bu analizi bir hukukçuyla yapmanız önerilir.