Kambiyo senedine dayalı bir uyuşmazlıkta ilk saatlerde verilen karar, çoğu zaman davanın kaderini belirler. Alacaklı için soru borçlunun malvarlığının nasıl güvence altına alınacağı; borçlu için ise takibin nasıl durdurulacağıdır. Bu noktada ihtiyati tedbir ile ihtiyati haczin karıştırılması, hem sürenin hem güvencenin kaybedilmesine yol açar.
İki Geçici Koruma Aynı Şey Değildir
Para alacağının tahsilini güvence altına almaya yönelen kurum ihtiyati hacizdir ve İİK içinde düzenlenmiştir. İhtiyati tedbir ise HMK kapsamında, bir hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşmasını önlemeye yönelir; kambiyo ilişkisinde tipik olarak senedin ciro edilmesinin veya ödenmesinin durdurulması gibi taleplerde gündeme gelir. Alacaklı taraf ihtiyati haciz yerine tedbir talep ettiğinde, talep karşılansa dahi malvarlığı üzerinde beklenen etki doğmayabilir. Borçlu tarafta ise imza itirazı veya senedin bedelsizliği iddiası ile takibin durdurulması istemi, kendi usulüne tabidir.
Görev ve Yetki Analizi
Çek ve bono TTK anlamında ticari işlem niteliğinde olduğundan, bunlara dayalı davalarda kural olarak asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Takibe itirazın kaldırılması gibi icra hukukuna özgü istemler ise icra mahkemesinin görev alanındadır. Bu ikili yapı gözden kaçırıldığında, doğru talep yanlış mercie sunulmuş olur. Yetki bakımından senedin ödeme yeri, borçlunun yerleşim yeri ve sözleşmede geçerli biçimde kararlaştırılmış yetki kaydı birlikte değerlendirilir. Tacirler arasındaki yetki sözleşmesinin geçerlilik koşulları, tüketici konumundaki bir kefil bakımından aynı sonucu doğurmayabilir.
Arabuluculuk Zorunluluğunun Sınırı
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat talepleri bakımından arabuluculuk dava şartıdır. Ancak geçici hukuki koruma talepleri bu şartın dışındadır; ihtiyati haciz veya ihtiyati tedbir istemek için arabuluculuk süreci beklenmez. Uygulamada doğru sıralama şudur:
- Geçici koruma talebi ilgili mahkemeye sunulur ve teminat hazırlanır.
- Karar alınır alınmaz kanunda öngörülen kısa süre içinde takip veya dava aşamasına geçilir; bu süre kaçırılırsa koruma kendiliğinden kalkar.
- Esas talep dava şartı arabuluculuk kapsamındaysa başvuru yapılır, son tutanak dosyaya eklenir.
- Karşı tarafın teminat iadesi ve tazminat istemi ihtimali baştan öngörülür.
Uzlaşma mı Yargılama mı
Kambiyo dosyalarında karşı taraf çoğu zaman vade uzatımı veya taksitli ödeme önerir. Bu öneri değerlendirilirken senedin zamanaşımı durumu, borçlunun bilinen malvarlığı ve şirket ise ortaklık yapısındaki değişiklik ihtimali birlikte tartılmalıdır. Anlaşma metninde asıl senedin akıbeti, teminatın iadesi ve temerrüt halinde muacceliyet açıkça düzenlenmezse, anlaşma yeni bir uyuşmazlığın başlangıcına dönüşür.
Hatırlatma
Yukarıdaki değerlendirme genel niteliktedir. Senedin türü, düzenlenme tarihi ve takip aşaması sonucu değiştirebileceğinden, işlem yapmadan önce dosyaya özgü hukuki görüş alınması yerinde olur.