Ticari ilişkilerde uyuşmazlık doğduğunda ilk tartışma çoğu zaman alacağın miktarı değil, uyuşmazlığın nerede görüleceğidir. Sözleşmede bir tahkim şartı varsa, mahkemeye açılan dava daha ilk itirazda tıkanabilir; tahkim şartı geçersiz ya da belirsizse bu kez hakem yoluna gidilmesi zaman kaybına dönüşür. TTK ve TBK ekseninde bu ayrımı önceden çözmek gerekir.
Tahkim Şartı Gerçekten Geçerli mi
Sözleşmeye tahkim ibaresinin yazılmış olması tek başına yeterli değildir. Şartın tarafların iradesini açıkça yansıtması, uyuşmazlığın kapsamının anlaşılır biçimde belirlenmiş olması ve uygulanacak kuralların tespit edilebilir olması beklenir. Uygulamada en sık görülen sorun, hem tahkime hem yetkili mahkemeye aynı anda atıf yapan çelişkili maddelerdir. Böyle bir maddeyle karşılaşıldığında, dava açmadan önce maddenin nasıl yorumlanacağı üzerine bir görüş oluşturulmalıdır.
Tahkime Elverişli Olmayan Konular
Her uyuşmazlık tahkime taşınamaz. Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği alanlar ile bazı kamusal nitelikli talepler bu yolun dışında kalır. Ayrıca ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz gibi acil koruma önlemleri bakımından mahkemeye başvurma imkânının korunduğu unutulmamalıdır. Bu ayrım yapılmadan hazırlanan bir talep, süre kaybettiren bir ret kararıyla döner.
Sözleşme İncelemesinde Bakılacak Noktalar
- Tahkim şartının kapsamı: sadece ifa mı, fesih ve tazminat da dâhil mi
- Hakem sayısı ve seçim usulünün belirlenmiş olup olmadığı
- Tahkim yeri ve uygulanacak usul kuralları
- Yabancılık unsuru bulunup bulunmadığı
- Genel işlem koşulu niteliğindeki maddelerin denetime tabi olabileceği
Uzlaşma ile Yargılama Arasındaki Ticari Hesap
Ticari uyuşmazlıklarda uzlaşma kararı yalnızca hukuki değil, ticari bir karardır. Devam eden iş ilişkisi, teminat mektupları, cari hesap dengesi ve itibar riski tabloya birlikte yazılmalıdır. Ancak müzakere sürerken zamanaşımı takvimi ve varsa sözleşmedeki ihbar süreleri işlemeye devam eder. Bu nedenle uzlaşma girişimi, ihtarname ve delil tespiti gibi koruyucu adımlar tamamlandıktan sonra güç kazanır.
Uygulanabilir Bir Yol Haritası
- Sözleşme metni ve tüm ekleri tek dosyada birleştirilir, sonraki değişiklikler tarih sırasına konur.
- Uyuşmazlık konusu talep kalemleri ayrıştırılır ve her biri için yol tayin edilir.
- Tahkim şartının kapsamına giren ve girmeyen talepler ayrı listelenir.
- Acil koruma ihtiyacı varsa mahkeme yolu ile tahkim yolu paralel planlanır.
- Karşı tarafın yetki itirazı ihtimaline karşı cevap taslağı önceden hazırlanır.
Kısa Bir Uyarı
Tahkim, doğru kurgulandığında hızlı ve teknik bir çözüm sunar; hatalı kurgulandığında ise iki yolun da kaybedilmesine yol açar. Burada anlatılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır ve sözleşmenizin lafzına göre sonuç değişir. Ticari dosyanızda adım atmadan önce sözleşme metninin bir hukukçu tarafından incelenmesinde yarar vardır.