Ticari bir alacağın çek veya senede bağlanmış olması, alacaklıya birden fazla yol açar. Türk Ticaret Kanunu kapsamındaki kambiyo senetlerine özgü takip imkânı ile konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalarda öngörülen dava şartı arabuluculuk, aynı alacak için farklı takvimler yaratır. Hangi yolun seçileceği yalnızca hız değil, senedin şekil şartlarının sağlamlığı ve karşı tarafın ödeme kapasitesiyle de ilgilidir.
Dava Şartı Arabuluculuğun Bu Dosyada Yeri
Ticari nitelikteki para alacağı davalarında arabulucuya başvurmak dava şartıdır; buna uyulmadan açılan dava usulden reddedilir. Ancak icra takibi yoluyla alacağın istenmesi ile mahkemede dava açılması ayrı yollardır. Bu ayrımın karıştırılması iki yönlü zarar doğurur: gereksiz beklenen bir arabuluculuk süreci ya da dava şartı eksikliğiyle kapanan bir dosya.
Senedin Şekil Şartları İçin Kontrol Listesi
- Senet üzerindeki tarih, bedel ve keşide yeri bilgilerinin eksiksizliği
- İmza ile kaşe ilişkisi, şirket adına imzada temsil yetkisinin araştırılması
- Ciro zincirinin kesintisiz izlenebilirliği ve son hamilin durumu
- Çekte ibraz kaydı, karşılıksızlık şerhi ve banka yazışmaları
- Alacağın dayandığı temel ilişkinin fatura ve sevk belgeleriyle desteklenmesi
Yolu Seçerken Bakılacak Üç Ölçüt
Birincisi senedin sağlamlığıdır: şekil şartları tam ise takip yolu hızlı sonuç verir, tartışmalı ise temel ilişkiyi ispat edebileceğiniz bir süreç daha güvenlidir. İkincisi borçlunun mal varlığıdır; tahsil imkânı zayıfsa hızlı bir yapılandırma anlaşması, kâğıt üzerinde kalan bir karardan daha değerli olabilir. Üçüncüsü karşı tarafın olası itiraz gerekçeleridir; imza inkârı beklenen dosyalarda hazırlık en baştan bilirkişi incelemesini gözeterek yapılmalıdır.
Sulh Protokolünü Yazarken
Ticari uyuşmazlıkta anlaşma, sadece tutar üzerinde değil ödeme takvimi, temerrüt sonucu ve senetlerin iadesi üzerinde de kurulmalıdır. Protokolde ödemenin hangi alacağa mahsup edileceği yazılmazsa, kısmi ödemeler sonradan yeni bir ihtilaf başlığına dönüşür. Anlaşma tutarı senet bedelinin altındaysa, kalan kısımdan feragat edilip edilmediği açık bir cümleyle belirtilmelidir.
Kısa Uyarı
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla kaleme alınmıştır; senedin türü, tarihi ve taraflar arasındaki ticari ilişki değerlendirmeyi değiştirebilir. Çek veya senedin fotokopisi üzerinden değil aslı üzerinden yapılacak bir inceleme, seçilecek yolu belirlemede en sağlıklı başlangıçtır.