Kambiyo senedine dayalı takiplerde alacaklının en hızlı yolu seçmesi kadar, doğru yeri seçmesi de belirleyicidir. Yetki itirazıyla karşılaşan bir takip aylarca beklerken, senedin vadesi ve zamanaşımı işlemeye devam eder. Bu yazı, çek ve bonoya dayalı uyuşmazlıklarda yer seçimini ve karşı tarafla anlaşma ihtimalini birlikte değerlendiriyor.
Yetkiyi Belirleyen Bağlantı Noktaları
Kambiyo senetlerinde borcun ifa yeri, senette gösterilen ödeme yeri üzerinden belirlenir. Ödeme yeri yazılmamışsa TTK, senedin türüne göre tamamlayıcı kurallar öngörür; bonoda düzenleme yerine, çekte muhatap bankanın bulunduğu yere ilişkin düzenlemeler devreye girer. Genel yetki kuralı olarak borçlunun yerleşim yeri her zaman seçenek olarak durur. Bu nedenle takip açılmadan önce senedin ön ve arka yüzü, ciro silsilesiyle birlikte incelenmelidir.
Senedin Geçerliliğini Etkileyen Unsurlar
- Bonoda "bono" veya "emre muharrer senet" ibaresinin bulunmaması
- Kayıtsız şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadinin belirsiz yazılması
- Düzenleme tarihinin hiç yazılmaması
- Düzenleyenin imzasının bulunmaması veya temsil yetkisinin gösterilmemesi
- Çekte muhatap banka ve keşide yeri bilgilerindeki eksiklikler
Bu unsurlardaki eksiklik, belgenin kambiyo senedi vasfını yitirmesine yol açabilir. Böyle bir durumda kambiyo senetlerine mahsus takip yolu kapanır; alacak, temel ilişkiye dayanılarak TBK hükümleri çerçevesinde talep edilir. Bu geçiş, hem yetkiyi hem ispat yükünü değiştirir.
Yetki İtirazı Geldiğinde
Borçlunun süresinde yaptığı yetki itirazı, takibi doğrudan geçersiz kılmaz; itirazın incelenmesi için icra mahkemesine başvurulması gerekir. Alacaklı açısından pratik karar şudur: itirazın haklı olma ihtimali yüksekse, takibi doğru yerde yenilemek çoğu zaman itirazla uğraşmaktan daha hızlı sonuç verir. Ancak yenileme sırasında zamanaşımı ve faiz başlangıcı yeniden hesaplanacağından, bu tercih rakamsal olarak karşılaştırılmalıdır.
Ödeme Protokolü mü, Takibe Devam mı?
Borçlunun taksit teklifi geldiğinde değerlendirme üç veriye dayanmalıdır: borçlunun tespit edilebilir malvarlığı, senedin zamanaşımına ne kadar süre kaldığı ve teklifin ilk taksitinin peşin kısmı. Protokolün icra dosyasına işlenmesi, harici bir yazışmaya göre çok daha güçlü bir konum sağlar. Protokol metninde, aksaması hâlinde takibin kaldığı yerden devam edeceği ve kalan borcun muaccel olacağı açıkça belirtilmelidir. Aksi hâlde her taksit için ayrı tartışma doğar.
Şirket Borçlarında Ek Kontrol
Senedi şirket adına imzalayan kişinin temsil yetkisi, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu kapsamında ticaret sicil kayıtlarından doğrulanmalıdır. Yetkisiz imza, senedin şirketi bağlamaması sonucunu doğurabilir; bu durumda takip yanlış kişiye yöneltilmiş olur ve baştan tekrar edilmesi gerekir.
Yukarıdaki değerlendirme genel bilgilendirme amaçlıdır. Senedin metni ve tarafların sıfatı değiştikçe yetki ve takip yolu da değişir; takip açmadan önce senedin aslının incelenmesini sağlamanız isabetli olur.